زمینهی تغییرات
سازمان امور مالیاتی کشور در راستای شفافسازی فعالیتهای اقتصادی مرتبط با ارزهای دیجیتال، الزامات جدیدی برای گزارشدهی معاملات رمزارز اعلام کرده است. این الزامات در راستای قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان مالیاتی تدوین شده و هدف آن، وصول مالیات عادلانهتر از سود حاصل از معاملات رمزارز است. در سالهای گذشته، عدم شفافیت در این حوزه باعث میشد بخش قابل توجهی از سود معاملات از شمول مالیات خارج بماند.
تغییرات جدید بر دو گروه موثر است: نخست، صرافیهای داخلی که موظفاند اطلاعات معاملات کاربران خود را بهصورت دورهای به سازمان امور مالیاتی گزارش دهند. دوم، کاربرانی که سود قابل توجهی از معاملات رمزارز کسب میکنند و باید در اظهارنامهی مالیاتی خود، این سود را اعلام کنند. این موضوع برای معاملهگران حرفهای و آربیتراژکاران اهمیت زیادی دارد.
تعهدات صرافیهای داخلی
طبق الزامات جدید، صرافیهای داخلی موظفاند اطلاعات زیر را بهصورت دورهای (معمولاً فصلی) به سازمان امور مالیاتی گزارش دهند: مشخصات کامل کاربران احراز هویتشده، مجموع معاملات خرید و فروش هر کاربر، سود و زیان محاسبهشده بر اساس متد مشخص، و تاریخ و مقدار برداشتها. این اطلاعات به سازمان کمک میکند تا فعالیت اقتصادی کاربران را ردیابی کند و مالیات صحیح را محاسبه کند.
همچنین، صرافیها موظفاند در پایان سال مالی، گزارش جامعی از فعالیت کاربران ارائه دهند که شامل خلاصهی سود و زیان هر کاربر است. این گزارش میتواند به عنوان مرجع برای تکمیل اظهارنامهی مالیاتی توسط کاربران استفاده شود. کاربران میتوانند این گزارش را از پنل کاربری خود در صرافی دریافت کنند.
این الزامات بر عملکرد صرافیها تاثیر میگذارد. صرافیها باید زیرساخت فنی برای جمعآوری و گزارشدهی این اطلاعات را توسعه دهند که میتواند هزینهی عملیاتی آنها را افزایش دهد. اما در عین حال، باعث شفافیت بیشتر و کاهش ریسکهای قانونی برای صرافیها میشود.
تعهدات کاربران
کاربرانی که سود قابل توجهی از معاملات رمزارز کسب میکنند، باید در اظهارنامهی مالیاتی سالانهی خود، این سود را اعلام کنند. سود معاملات رمزارز بهعنوان «سود سرمایهگذاری» یا «سود فعالیت اقتصادی» (بسته به شرایط) مشمول مالیات است. نرخ مالیات میتواند بسته به نوع فعالیت و سطح درآمد متفاوت باشد، اما معمولاً بین ۱۰ تا ۲۵ درصد است.
برای محاسبهی سود، باید تمام معاملات خرید و فروش در طول سال مالی ثبت شده باشد. سود بهصورت (قیمت فروش - قیمت خرید - کارمزدها) محاسبه میشود. اگر کاربر ارز را در معاملات متعدد خریده باشد، باید از روشهای حسابداری مثل FIFO (اولین ورودی، اولین خروجی) یا میانگین موزون استفاده کند. این موضوع برای معاملهگران حرفهای که تعداد معاملات زیادی دارند، میتواند پیچیده باشد.
کاربرانی که درآمدشان از آربیتراژ است، باید تمام معاملات آربیتراژ را ثبت کنند و سود خالص (پس از کسر کارمزدها) را اعلام کنند. این موضوع برای آربیتراژکاران حرفهای که صدها معامله در روز انجام میدهند، چالشبرانگیز است. توصیه میشود از ابزارهای ثبت خودکار معاملات استفاده کنند.
چالشها و نگرانیها
با وجود مزایای شفافیت، الزامات جدید چالشهایی هم دارد. نخست، پیچیدگی محاسبهی سود برای کاربرانی که تعداد معاملات زیادی دارند. این کاربران نیاز به ابزارهای تخصصی برای ثبت و محاسبه دارند که ممکن است هزینهبر باشد. دوم، عدم قطعیت در نحوهی محاسبهی سود ارزهای که بین صرافیهای مختلف منتقل شدهاند. سوم، عدم هماهنگی کامل بین قوانین مالیات رمزارز و سایر قوانین مرتبط.
از طرفی، برخی کاربران نگرانند که گزارشدهی更多信息 باعث افزایش فشار مالیاتی شود. این نگرانی قابل درک است، اما باید توجه داشت که عدم گزارشدهی در صورت دریافت اطلاعات از صرافی، میتواند جریمههای سنگین در پی داشته باشد. توصیه میشود کاربران با یک مشاور مالیاتی مشورت کنند تا ضمن رعایت قانون، از معافیتها و تخفیفهای ممکن بهرهمند شوند.
توصیههای عملی
برای انطباق با الزامات جدید، چند توصیه عملی وجود دارد. نخست، تمام معاملات خود را بهصورت دقیق ثبت کنید. میتوانید از ابزارهای مدیریت پورتفولیو یا صفحات گسترده استفاده کنید. دوم، گزارشهای دورهای صرافی را دریافت و آرشیو کنید. سوم، در پایان سال مالی، با کمک مشاور مالیاتی، اظهارنامهی خود را تکمیل کنید.
چهارم، اگر فعالیت شما بهعنوان «فعالیت اقتصادی» شناخته میشود (مثلاً آربیتراژ حرفهای)، ممکن است نیاز به ثبت کسبوکار داشته باشید. این موضوع را با مشاور مالیاتی بررسی کنید. پنجم، با قوانین بهروز بمانید. قوانین مالیاتی رمزارز در حال تکامل هستند و ممکن است تغییر کنند.
برای اطلاعات جامعتر دربارهی مالیات رمزارز در ایران، توصیه میشود راهنمای مالیات رمزارز را مطالعه کنید. این راهنما بهطور کامل به انواع مالیات، نرخها، نحوهی محاسبه و گزارشدهی میپردازد. همچنین برای آشنایی با کلیات قوانین رمزارز در ایران، میتوانید راهنمای قوانین رمزارز در ایران را مطالعه کنید.