مقدمه: مدیریت پرتفوی چیست؟
پرتفوی (Portfolio) مجموعهای از داراییهای شماست — در دنیای کریپتو، شامل بیتکوین، اتریوم، آلتکوینها، استیبلکوینها و پوزیشنهای دیفای. مدیریت پرتفوی به معنای تصمیمگیری آگاهانه دربارهی چه چیزی بخریم، چقدر بخریم، کی بفروشیم و چطور ریسک را کنترل کنیم است.
سرمایهگذاری بدون استراتژی پرتفوی مثل سفر بدون نقشه است. بسیاری از تازهکارها در صعود بازار، رمزارزهای تصادفی میخرند، در نزول همهچیز را از دست میدهند و سپس ناامید میشوند. مدیریت حرفهای پرتفوی این چرخه را میشکند. برای آشنایی با اصول اولیه، راهنمای سرمایهگذاری را ببینید.
مدیریت پرتفوی با ترید (Trading) متفاوت است. ترید یعنی معاملات کوتاهمدت برای سود از نوسانات، در حالی که مدیریت پرتفوی یعنی ساخت و نگهداری سبد بلندمدت. هر دو میتوانند همزمان انجام شوند — برای مقایسه، راهنمای استراتژیهای ترید را ببینید.
این راهنما برای کسانی است که میخواهند بهصورت جدی وارد کریپتو شوند و یک استراتژی حرفهای داشته باشند. اگر تازهکار هستید، راهنمای مبتدیها و راهنمای DCA نقطهی شروع خوبی هستند.
چرا مدیریت پرتفوی مهم است؟
پنج دلیل اصلی برای اهمیت مدیریت پرتفوی:
۱. تنوعبخشی (Diversification): قانون اساسی سرمایهگذاری: «همهی تخممرغها را در یک سبد نگذار». اگر همهی سرمایهی شما در یک آلتکوین باشد و آن پروژه هک شود، همهچیز را از دست میدهید. تنوعبخشی بین بیتکوین، اتریوم، آلتکوینها و استیبلکوین این ریسک را کاهش میدهد.
۲. کاهش واریانس: در یک پرتفوی متنوع، وقتی یک دارایی افت میکند، ممکن است دیگری رشد کند. این یعنی نوسان کل پرتفوی کمتر از نوسان هر دارایی بهتنهایی است.
۳. همراستا با اهداف و ریسکپذیری: یک جوان ۲۵ ساله با درآمد بالا میتواند پرتفوی پرریسکتری داشته باشد، اما یک فرد ۵۵ ساله که به این پول برای بازنشستگی نیاز دارد، باید محافظهکارتر باشد. مدیریت پرتفوی به شما کمک میکند سبدمتناسب با شرایط خودتان را بسازید.
۴. جلوگیری از تصمیمات احساسی: با یک استراتژی مکتوب، در زمان صعود دچار FOMO نمیشوید و در زمان نزول دچار پنیک نمیشوید. روانشناسی کریپتو نقش کلیدی دارد.
۵. اندازهگیری عملکرد: بدون مدیریت پرتفوی، نمیدانید آیا عملکرد شما خوب است یا بد. آیا بازدهی ۵۰٪ شما خوب است اگر بیتکوین ۸۰٪ رشد کرده باشد؟ خیر — شما زیر بازار عمل کردهاید. برای آشنایی با تحلیل بازار، راهنمای تحلیل بازار را ببینید.
اصول ساخت پرتفوی
۱. تخصیص دارایی (Asset Allocation): مهمترین تصمیم، تعیین وزن هر دسته است. دستههای اصلی: بیتکوین و اتریوم (Blue Chips)، آلتکوینهای بزرگ (top 20)، آلتکوینهای کوچک و میانی، استیبلکوینها. تخصیص بر اساس ریسکپذیری شما تعیین میشود.
۲. مدیریت ریسک (Risk Management): تعیین اندازهی هر پوزیشن (Position Sizing). قانون: هرگز بیش از ۵-۱۰٪ پرتفوی را در یک آلتکوین کوچک قرار ندهید. برای راهنمای کامل، راهنمای مدیریت ریسک را ببینید.
۳. ریبالانس (Rebalancing): بازگرداندن وزن داراییها به هدف اولیه. در ادامه به تفصیل توضیح میدهیم.
۴. آگاهی از همبستگی (Correlation): اگر همهی داراییهای شما با هم همبستگی بالا داشته باشند (یعنی همه با هم بالا و پایین بروند)، تنوعبخشی فایدهای ندارد. در کریپتو، همبستگی بین آلتکوینها معمولاً بالاست — یعنی همه با بیتکوین حرکت میکنند. استیبلکوینها و داراییهای دیفای با همبستگی متفاوت میتوانند به تنوع کمک کنند.
۵. تحلیل بنیادین (Fundamental Analysis): قبل از خرید یک پروژه، آن را عمیق بررسی کنید — تیم، فناوری، کاربرد، توکنومیکس، جامعه. برای راهنمای جامع، راهنمای تحلیل بنیادین را ببینید.
مدلهای رایج پرتفوی
چهار مدل اصلی بر اساس ریسکپذیری وجود دارد. این مدلها نقطهی شروع هستند — میتوانید آنها را برای شرایط خود تنظیم کنید:
| مدل | پروفایل | BTC + ETH | آلتکوین بزرگ | آلتکوین کوچک | استیبلکوین |
|---|---|---|---|---|---|
| محافظهکارانه | ریسکپذیری پایین، новичок | ۶۰٪ | ۳۰٪ | ۱۰٪ | ۰٪ |
| متعادل | ریسکپذیری متوسط | ۴۰٪ | ۳۰٪ | ۲۰٪ | ۱۰٪ |
| تهاجمی | ریسکپذیری بالا، تجربهی بیشتر | ۳۰٪ | ۳۰٪ | ۳۰٪ | ۱۰٪ |
| دِگِن (Degen) | ریسکپذیری بسیار بالا | ۲۰٪ | ۲۰٪ | ۴۰٪ | ۲۰٪ |
توضیح مدلها:
• محافظهکارانه (۶۰/۳۰/۱۰): مناسب مبتدیها. بیتکوین و اتریوم هستهی اصلی هستند چون کمریسکترین رمزارزها محسوب میشوند. آلتکوینهای کوچک فقط ۱۰٪ — حتی اگر صفر شوند، آسیب محدود است.
• متعادل (۴۰/۳۰/۲۰/۱۰): برای کسانی که کمی تجربه دارند. ۱۰٪ استیبلکوین برای فرصتهای خرید در زمان اصلاح بازار نگه داشته میشود.
• تهاجمی (۳۰/۳۰/۳۰/۱۰): برای کسانی که به آلتکوین اعتقاد دارند. ریسک بالاتر اما پتانسیل بازده بیشتر در بازار گاو (Bull Market).
• دِگِن (۲۰/۲۰/۴۰/۲۰): ریسک بسیار بالا. ۲۰٪ استیبلکوین برای نقدینگی در زمان افت شدید. فقط برای سرمایهگذار بسیار باتجربه.
برای قیمتگذاری بیتکوین و اتریوم در تومان، قیمت بیتکوین و قیمت اتریوم را ببینید.
اندازهی کل پرتفوی
قبل از این که چه چیزی بخرید، باید بدانید چقدر سرمایهگذاری کنید. این مهمترین تصمیم است.
قانون طلایی: هرگز بیش از آنچه میتوانید از دست بدهید سرمایهگذاری نکنید. اگر امروز کل پرتفوی کریپتوی شما صفر شود، نباید روی زندگی، تحصیل یا مسکن شما تأثیر بگذارد.
صندوق اضطراری جداگانه: قبل از هر سرمایهگذاری، ۳ تا ۶ ماه هزینهی زندگی را در حساب بانکی نگه دارید. این پول هرگز نباید وارد کریپتو شود.
نسبت کریپتو به کل سرمایهگذاری: برای اکثر افراد، ۵ تا ۲۰٪ از کل سرمایهگذاریهایشان در کریپتو منطقی است. اگر جوان هستید، درآمد پایدار دارید و ریسکپذیری بالایی دارید، میتوانید تا ۲۰٪ بروید. اگر بازنشستهاید یا درآمد ناپایدار دارید، ۵٪ کافی است.
افزایش تدریجی: بهجای این که همهی پول را یکبار وارد کنید، با DCA (میانگینگذاری دلاری) در چند ماه وارد شوید — راهنمای DCA.
هشدار: هرگز با وام سرمایهگذاری نکنید
یکی از بزرگترین اشتباهات، گرفتن وام برای سرمایهگذاری در کریپتو است. اگر بازار افت کند، نهتنها سرمایهی خود را از دست میدهید، بلکه باید وام را هم با بهره برگردانید. این میتواند به فاجعهی مالی منجر شود. فقط پولی که مال خودتان است و نیاز ندارید وارد کنید. برای کاهش ریسک، راهنمای مدیریت ریسک را ببینید.
تخصیص دارایی به تفکیک دسته
یک تخصیص استاندارد (مدل متعادل) به این شکل است:
| دسته | وزن | مثال | هدف |
|---|---|---|---|
| Blue Chip | ۵۰-۷۰٪ | BTC، ETH | پایهی پرتفوی، کمریسکترین |
| آلتکوین بزرگ | ۱۵-۲۵٪ | SOL، BNB، XRP، ADA | پروژههای تثبیتشده با پتانسیل رشد |
| آلتکوین کوچک و میانی | ۱۰-۱۵٪ | توکنهای top 100-300 | پتانسیل بازده بالا، ریسک بالا |
| استیبلکوین | ۵-۱۰٪ | USDT، USDC، DAI | نقدینگی برای فرصتهای خرید |
| پوزیشنهای دیفای/NFT | ۰-۵٪ | LP، استیکینگ، NFT | درآمد غیرفعال و فرصتهای خاص |
چرا بیتکوین و اتریوم وزن اصلی را دارند؟ چون کمریسکترین رمزارزها هستند. بیتکوین ۱۵ سال است که وجود دارد، اتریوم ۱۰ سال. هر دو شبکههای تثبیتشده با جامعهی بزرگ هستند. احتمال این که در ۵ سال آینده صفر شوند بسیار کم است — اما یک آلتکوین کوچک ممکن است صفر شود. برای آشنایی با استیبلکوینها، راهنمای استیبلکوین را ببینید.
استیبلکوینها نقش «پول نقد» را در پرتفوی دارند. وقتی بازار اصلاح میشود، میتوانید با این استیبلکوینها در قیمت پایین بخرید — این یعنی «خرید پایین، فروش بالا».
استراتژیهای ریبالانس
ریبالانس (Rebalancing) یعنی بازگرداندن وزن داراییها به هدف تعیینشده. مثال: اگر هدف ۶۰٪ BTC و ۴۰٪ ETH باشد و بعد از یک صعود بیتکوین، وزن به ۷۵٪ BTC و ۲۵٪ ETH برسد، باید مقداری BTC بفروشید و ETH بخرید تا به ۶۰/۴۰ برگردید.
روشهای ریبالانس:
۱. زمانمحور (Time-based): در فواصل زمانی مشخص (مثلاً هر سه ماه، هر شش ماه یا سالانه) ریبالانس کنید. مزیت: سادگی. معایب: ممکن است در زمان نامناسب انجام شود.
۲. آستانهمحور (Threshold-based): وقتی انحراف یک دارایی از هدف بیش از یک آستانه (مثلاً ۲۰٪) شد، ریبالانس کنید. مثال: اگر هدف ۶۰٪ BTC باشد و به ۷۲٪ برسد (۲۰٪ انحراف)، ریبالانس کنید. مزیت: هوشمندانهتر. معایب: نیاز به مانیتورینگ مداوم.
۳. ترکیبی: هر سه ماه بررسی کنید، اما فقط اگر انحراف بیش از آستانه باشد، ریبالانس کنید. این بهترین روش برای اکثر سرمایهگذاران است.
اصل «خرید پایین، فروش بالا»: ریبالانس بهطور خودکار این کار را میکند. وقتی یک دارایی زیاد رشد کرده، میفروشید (سود محقق میکنید) و وقتی یک دارایی افت کرده، میخرید. این بر خلاف رفتار احساسی است که اغلب سرمایهگذاران دارند (FOMO در صعود، پنیک در نزول).
هزینهی ریبالانس: هر معامله شامل کارمزد صرافی و اسلیپیج است. اگر خیلی زیاد ریبالانس کنید، هزینهها از سود بیشتر میشود. هر سه ماه یکبار معمولاً معقول است.
ابزارهای پیگیری پرتفوی
بدون پیگیری، مدیریت پرتفوی ممکن نیست. ابزارهای زیر میتوانند کمک کنند:
نکتهی امنیتی: برای ابزارهایی که اتصال کیف پول میخواهند (Zapper، Zerion، DeBank)، فقط از کیف پول read-only استفاده کنید — یعنی کیف پولی که کلید خصوصی ندارد. هرگز کلید خصوصی یا seed phrase را وارد نکنید. برای راهنمای امنیت کیف پول، راهنمای مدیریت ریسک را ببینید.
معیارهای ریسک و عملکرد
برای سنجش عملکرد پرتفوی، چند معیار کلیدی وجود دارد:
۱. Sharpe Ratio: بازدهی پرتفوی نسبت به نوسان آن. هر چه بالاتر، بهتر. Sharpe بالای ۱ خوب، بالای ۲ عالی. فرمول: (بازدهی پرتفوی − نرخ بدون ریسک) ÷ انحراف معیار.
۲. Max Drawdown: بیشترین افت از اوج تا کف. مثلاً اگر پرتفوی از ۱۰۰ هزار دلار به ۶۰ هزار دلار افت کند، Max Drawdown = ۴۰٪. این معیار نشان میدهد در بدترین حالت چقدر میتوانید از دست بدهید.
۳. Volatility (نوسانپذیری): انحراف معیار بازدههای روزانه. هر چه بالاتر، پرتفوی پرریسکتر. در کریپتو، volatility اکثر پرتفویها ۵۰-۸۰٪ سالانه است.
۴. Beta (بتا): همبستگی پرتفوی شما با بیتکوین. Beta = ۱ یعنی با بیتکوین حرکت میکند. Beta = ۲ یعنی دو برابر بیتکوین نوسان میکند. آلتکوینها معمولاً Beta بالاتر از ۱ دارند.
۵. مقایسه با شاخص: همیشه پرتفوی خود را با بیتکوین یا شاخصهایی مثل CG Top 10 مقایسه کنید. اگر در یک سال پرتفوی شما ۳۰٪ سود کرده اما بیتکوین ۸۰٪ رشد کرده، شما زیر بازار عمل کردهاید.
میانگینگذاری دلاری (DCA) در پرتفوی
DCA (Dollar-Cost Averaging) یعنی خرید مقدار مشخصی در فواصل زمانی منظم (مثلاً ۱۰۰ دلار در هفته). این استراتژی مزایای زیادی دارد:
• حذف زمانبندی بازار: نیازی نیست بدانید کی «پایین» و کی «بالا» است — بهطور خودکار در همهی قیمتها میخرید.
• کاهش نوسان: میانگین قیمت خرید شما نرمتر میشود.
• انضباط: به سرمایهگذاری منظم کمک میکند.
• مناسب برای درآمد حقوقی: هر ماه با حقوق، مقداری کریپتو میخرید.
DCA را میتوانید روی چند دارایی همزمان اجرا کنید — مثلاً ۵۰٪ بیتکوین، ۳۰٪ اتریوم، ۲۰٪ استیبلکوین. این یعنی همزمان پرتفوی میسازید و متوسط میکنید. برای راهنمای کامل، راهنمای DCA را ببینید.
سیاست سود گرفتن
یکی از بزرگترین اشتباهات، سود گرفتن نکردن است. بسیاری در صعود ۵۰۰٪ سود کاغذی میبینند، اما در نزول، همه را از دست میدهند.
استراتژی خروج مرحلهای (Scaling Out): در هدفهای مشخص، مقداری از دارایی بفروشید. مثلاً:
• وقتی بیتکوین به ۸۰٬۰۰۰ دلار رسید، ۱۰٪ از بیتکوین بفروشید.
• در ۱۰۰٬۰۰۰ دلار، ۲۰٪ دیگر.
• در ۱۲۰٬۰۰۰ دلار، ۳۰٪ دیگر.
• در ۱۵۰٬۰۰۰ دلار، باقیمانده.
تبدیل سود به استیبلکوین: وقتی میفروشید، مستقیم به استیبلکوین (USDT یا USDC) تبدیل کنید. این پول را برای خرید در اصلاح بازار نگه دارید.
اصول سود گرفتن:
• طمع نکنید: هیچکس در بالا و پایین دقیق بازار خرید و فروش نمیکند.
• هدفگذاری کنید: قبل از ورود، اهداف خروج را تعیین کنید.
• هیچوقت همه را نفروشید: همیشه بخشی را برای پتانسیل رشد بیشتر نگه دارید.
• سود واقعی بگیرید: بعضی از سود را به عنوان درآمد نقدی خرج کنید (مثلاً برای تعلیم یا سرمایهگذاری در کسبوکار).
نکتهی کاربردی: قانون «پول هوشمند»
وقتی سرمایهی اولیهی خود را از پرتفوی بیرون آوردهاید (یعنی همان مبلغ اولیه را فروختهاید و بقیه را «پول هوشمند» یا House Money مینامید)، روانی شما متفاوت میشود. دیگر نمیترسید که «پول خودم» را از دست بدهید. این یک قانون ساده اما مؤثر است: اول سرمایهی اولیه را خارج کنید، بعد با سود بازی کنید.
مالیات در مدیریت پرتفوی
هر فروش رمزارز که سود محقق شده باشد، یک رویداد مالیاتی است. این یعنی:
• فروش بیتکوین با سود: رویداد مالیاتی.
• تبدیل بیتکوین به اتریوم: در بسیاری از کشورها (مثل آمریکا) رویداد مالیاتی است چون یک دارایی فروخته شده.
• ریبالانس: هر معامله در ریبالانس میتواند رویداد مالیاتی باشد.
• خرید با استیبلکوین: معمولاً رویداد مالیاتی نیست چون استیبلکوین بهعنوان پول نقد تلقی میشود.
• استیکینگ و دیفای: پاداش استیکینگ و سود دیفای معمولاً در زمان دریافت مشمول مالیات هستند.
در ایران، قوانین مالیاتی رمزارز هنوز شفاف نیست. اما در آینده ممکن است شفاف شوند. بهتر است از الان تمام تراکنشهای خود را ثبت کنید تا در صورت نیاز بتوانید محاسبه کنید. برای راهنمای جامع، راهنمای مالیات را ببینید.
نکتهی مهم: ریبالانس زیاد میتواند بار مالیاتی سنگینی ایجاد کند. اگر در کشور با قوانین مالیاتی سختگیرانه زندگی میکنید، ریبالانس را کمتر و با آستانهی بالاتر انجام دهید.
اشتباهات رایج در مدیریت پرتفوی
نکات کاربردی برای کاربران ایرانی
کاربران ایرانی با چالشهای خاصی در مدیریت پرتفوی مواجهاند:
۱. پیگیری به تومان: از آنجا که درآمد شما به تومان است، باید پرتفوی خود را هم به تومان پیگیری کنید. اما مراقب باشید — نوسان تومان به دلار میتواند تصویر را تحریف کند. بهتر است هم به تومان و هم به دلار پیگیری کنید. برای قیمتهای زنده، قیمت بیتکوین و نرخ تومان را ببینید.
۲. پرتفوی در صرافیهای ایرانی: بسیاری از کاربران ایرانی داراییهای خود را در صرافیهای ایرانی نگه میدارند. این ریسک تمرکز دارد — اگر صرافی ورشکست شود یا مسدود شود، همهچیز از دست میرود. بهتر است داراییهای بلندمدت را در کیف پول شخصی نگه دارید. برای انتخاب کیف پول، راهنمای سرمایهگذاری را ببینید.
۳. تنوع بین صرافیها: اگر در صرافی نگه میدارید، بین دو یا سه صرافی معتبر پخش کنید. این کار ریسک تمرکز را کاهش میدهد.
۴. آربیتراژ بین صرافیها: تفاوت قیمت بین صرافیهای ایرانی و خارجی میتواند فرصت آربیتراژ ایجاد کند. برای آشنایی، راهنمای آربیتراژ را ببینید.
۵. مالیات: در حال حاضر قوانین مالیاتی رمزارز در ایران شفاف نیست. اما توصیه میشود تمام تراکنشها را ثبت کنید. برای راهنمای کامل، راهنمای مالیات را ببینید.
۶. تحریمها: بعضی صرافیهای خارجی حسابهای ایرانی را مسدود میکنند. داراییهای خود را در صرافیهای خارجی نگه ندارید — به کیف پول غیرحضانتی منتقل کنید.
۷. آموزش مداوم: مدیریت پرتفوی یک مهارت است که با زمان بهتر میشود. برای پیگیری، دایرهالمعارف و راهنمای تحلیل بازار را ببینید.
سوالات متداول
مدیریت پرتفوی رمزارز چیست؟▾
مدیریت پرتفوی رمزارز به معنای تخصیص استراتژیک داراییهای دیجیتال برای تعادل بین ریسک و پاداش است. این شامل انتخاب داراییها (بیتکوین، اتریوم، آلتکوینها، استیبلکوینها)، تعیین وزن هر دارایی، ریبالانس دورهای و پیگیری عملکرد است. هدف، کاهش ریسک و حداکثرسازی بازده در بلندمدت است.
بهترین تخصیص پرتفوی برای مبتدیها چیست؟▾
برای مبتدیها مدل محافظهکارانه توصیه میشود: ۶۰٪ بیتکوین و اتریوم، ۳۰٪ آلتکوینهای بزرگ (top 20)، ۱۰٪ آلتکوینهای کوچکتر و ۰-۱۰٪ استیبلکوین برای فرصتها. هرگز بیش از ۵-۲۰٪ کل سرمایهی مالی خود را در کریپتو قرار ندهید و فقط پولی سرمایهگذاری کنید که میتوانید از دست بدهید.
ریبالانس (Rebalancing) چیست و چرا مهم است؟▾
ریبالانس فرآیند بازگرداندن وزن داراییهای پرتفوی به هدف تعیینشده است. مثلاً اگر هدف ۶۰٪ BTC و ۴۰٪ ETH باشد و بعد از یک صعود بیتکوین به ۷۵٪ برسد، باید مقداری BTC بفروشید و ETH بخرید تا به ۶۰/۴۰ برگردید. ریبالانس بهصورت زمانمحور (فصلی) یا آستانهمحور (وقتی انحراف بیش از ۲۰٪ است) انجام میشود و به خرید پایین و فروش بالا کمک میکند.
بهترین ابزارهای پیگیری پرتفوی کدامند؟▾
ابزارهای محبوب شامل: CoinGecko و CoinMarketCap (قیمت و سبد)، Zapper و Zerion (دیفای و کیف پول)، DeBank (دیفای همهجانبه)، Rotki (متنباز و حریم خصوصی)، Delta و CoinStats (موبایل). برای کاربران ایرانی CoinGecko و Delta بهترین گزینهها هستند چون بدون نیاز به اتصال کیف پول کار میکنند.
آیا ریبالانس پرتفوی مشمول مالیات است؟▾
بله. در هر فروش رمزارز که سود محقق شده باشد، رویداد مالیاتی رخ میدهد. ریبالانس شامل فروش است و باید سود هر معامله را بهعنوان درآمد سرمایهای ثبت کنید. در ایران قوانین مالیاتی رمزارز هنوز شفاف نیست، اما در بسیاری از کشورها این قوانین وجود دارند. برای راهنمای کامل، راهنمای مالیات را ببینید و همیشه تراکنشهای خود را ثبت کنید.
جمعبندی
مدیریت پرتفوی رمزارز یعنی ساخت و نگهداری استراتژیک یک سبد متنوع که با اهداف و ریسکپذیری شما همراستا باشد. اصول کلیدی: تخصیص دارایی هوشمندانه (با وزن اصلی برای BTC و ETH)، تنوعبخشی، ریبالانس دورهای، اندازهی متعادل پوزیشنها و سیاست واضح سود گرفتن.
مدلهای مختلفی از محافظهکارانه تا تهاجمی وجود دارد — انتخاب مدل به شرایط شما بستگی دارد. ابزارهایی مثل CoinGecko، Zapper و DeBank میتوانند در پیگیری کمک کنند. معیارهایی مثل Sharpe Ratio و Max Drawdown برای سنجش عملکرد مهم هستند.
مهمترین نصیحتها: هرگز با پولی که نمیتوانید از دست بدهید سرمایهگذاری نکنید، با وام وارد نشوید، در زمان صعود طمع نکنید و در نزول پنیک نکنید. برای کاربران Iranian، توجه به خطر تحریم و تمرکز در صرافیهای ایرانی حیاتی است. برای ادامهی مسیر، راهنمای سرمایهگذاری، راهنمای مدیریت ریسک، راهنمای DCA و دایرهالمعارف را ببینید.