آربی‌کوین
راهنمای اوردینالز و رونز بیش از ۲۰۰۰ کلمهزمان مطالعه: ~۱۵ دقیقه

اوردینالز و رونز بیت‌کوین (Ordinals & Runes) چیست؟ راهنمای جامع

اوردینالز (Ordinals) و رونز (Runes) دو پروتکل جدید روی بیت‌کوین هستند که امکان ساخت NFT و توکن‌های قابل‌تعویض روی بیت‌کوین را فراهم می‌کنند. اوردینالز در ژانویه ۲۰۲۳ معرفی شد و رونز در آوریل ۲۰۲۴ (همزمان با هاوینگ) عرضه شد. در این راهنما، با مفهوم، نحوه‌ی کار، بازارها و ریسک‌ها آشنا می‌شوید.

مقدمه: اوردینالز چیست؟

اوردینالز (Ordinals) یک پروتکل است که اجازه می‌دهد داده‌ها (تصویر، متن، ویدئو، صدا، HTML) روی ساتوشی‌های فردی بیت‌کوین «حک» شوند (Inscribe). هر ساتوشی (Sat) یک شماره‌ی ترتیبی دارد (Ordinal Number) که بر اساس ترتیب استخراج تعیین می‌شود. اوردینالز NFTهای بیت‌کوین را ممکن می‌کند.

ساتوشی چیست؟ ساتوشی (Sat) کوچک‌ترین واحد بیت‌کوین است. ۱ بیت‌کوین = ۱۰۰ میلیون ساتوشی. در حالت عادی، همه‌ی ساتوشی‌ها قابل‌تعویض (Fungible) هستند — هیچ تفاوتی بین دو ساتوشی نیست. اما اوردینالز به هر ساتوشی یک شماره‌ی ترتیبی می‌دهد و آن را منحصربه‌فرد می‌کند.

تأثیر: اوردینالز در سال ۲۰۲۳ به یک پدیده‌ی بزرگ تبدیل شد. هزاران NFT روی بیت‌کوین ساخته شد. کارمزدهای شبکه به‌دلیل رقابت بر سر فضای بلاک افزایش یافت. درآمد ماینرها از کارمزد به‌شدت بالا رفت. این هم فرصت (برای ماینرها) و هم چالش (برای کاربران عادی) بود. برای راهنمای کلی NFT، راهنمای NFT را ببینید.

تاریخچه‌ی اوردینالز و رونز

نوامبر ۲۰۲۱: ارتقای Taproot. بیت‌کوین ارتقای Taproot را فعال کرد. این ارتقاء اصلی برای پشتیبانی از قراردادهای هوشمند پیچیده‌تر (مثل multisig Schnorr) بود، اما عوارض جانبی غیرمنتظره‌ای هم داشت. یکی از این عوارض، امکان ساخت اوردینالز بود.

دسامبر ۲۰۲۲: Casey Rodarmor. Casey Rodarmor، توسعه‌دهنده‌ی بیت‌کوین، ایده‌ی Ordinal Theory را منتشر کرد. او نشان داد که چگونه می‌توان به ساتوشی‌های فردی شماره‌ی ترتیبی داد و آن‌ها را ردیابی کرد.

ژانویه ۲۰۲۳: عرضه‌ی اوردینالز. اولین نسخه‌ی پروتکل اوردینالز منتشر شد. اولین Inscription (نقاشی WebSockets از Casey) روی بلاک ۷۶۷٬۴۳۰ ساخته شد. به‌سرعت، جامعه‌ی کریپتو شروع به ساخت NFT روی بیت‌کوین کرد.

مارس ۲۰۲۳: BRC-20. توسعه‌دهنده‌ای به نام Domo، استاندارد BRC-20 را معرفی کرد. این استاندارد اجازه می‌داد توکن‌های قابل‌تعویض (Fungible Token) روی بیت‌کوین با استفاده از اوردینالز ساخته شود. ORDI اولین توکن BRC-20 بود.

سپتامبر ۲۰۲۳: اعلام Runes. Casey Rodarmor اعلام کرد که روی پروتکل جدیدی به نام Runes برای توکن‌های قابل‌تعویض کار می‌کند. او BRC-20 را ناکارآمد می‌دانست.

آوریل ۲۰۲۴: عرضه‌ی Runes. همزمان با هاوینگ بیت‌کوین (کاهش پاداش ماینینگ به ۳٫۱۲۵ بیت‌کوین)، پروتکل Runes فعال شد. این کار هوشمندانه بود چون ماینرها به درآمد کارمزد نیاز داشتند. برای راهنمای هاوینگ، راهنمای هاوینگ بیت‌کوین و برای ماینینگ، راهنمای ماینینگ را ببینید.

نحوه‌ی کار اوردینالز

اوردینالز با ترکیب چند فناوری بیت‌کوین کار می‌کند:

۱. شماره‌گذاری ساتوشی (Sat Numbering): هر ساتوشی یک شماره‌ی ترتیبی دارد که بر اساس ترتیب استخراج تعیین می‌شود. اولین ساتوشی استخراج‌شده توسط Satoshi Nakamoto شماره‌ی ۰ دارد. شماره‌گذاری با هر بلاک (۵۰ بیت‌کوین = ۵ میلیارد ساتوشی) افزایش می‌یابد. تا ۲۰۲۴، بیش از ۱٫۹ تریلیون ساتوشی استخراج شده.

۲. ردیابی ساتوشی: برای ردیابی یک ساتوشی خاص، باید تاریخچه‌ی تراکنش‌ها را پیگیری کرد. این کار با قوانین اولویت‌بندی ورودی‌ها (First-In-First-Out) انجام می‌شود. اوردینالز این ردیابی را به‌صورت خودکار انجام می‌دهد.

۳. Inscription (حک کردن داده): برای حک کردن داده روی یک ساتوشی، یک تراکنش خاص با استفاده از Taproot ایجاد می‌شود. این تراکنش شامل: (الف) یک ساتوشی به‌عنوان «بوم». (ب) داده (تصویر، متن، و...) در بخش Witness تراکنش. (ج) یک Script که داده را به ساتوشی متصل می‌کند.

۴. تأیید توسط بیت‌کوین: وقتی تراکنش Inscription در یک بلاک ثبت شد، داده برای همیشه به ساتوشی متصل می‌شود. تا زمانی که بیت‌کوین زنده است، داده هم زنده است. هیچ‌کس نمی‌تواند آن را پاک کند یا تغییر دهد.

۵. انتقال اوردینالز: وقتی یک اوردینال را می‌فرستید، ساتوشی حاوی آن به آدرس گیرنده می‌رود. کیف پول‌های مخصوص اوردینالز (مثل Xverse، UniSat) این انتقال را به‌صورت هوشمند مدیریت می‌کنند تا ساتوشی اشتباه ارسال نشود.

۶. محدودیت حجم: با Taproot، حداکثر حجم Inscription حدود ۴ مگابایت است (اندازه‌ی یک بلاک بیت‌کوین). اما بیشتر اوردینالز کمتر از ۱۰۰ کیلوبایت هستند. کارمزد به‌صورت ساتوشی/بایت محاسبه می‌شود.

نکته‌ی مهم: تفاوت با NFT اتریوم

در NFT اتریوم، فایل معمولاً روی IPFS یا سرور مرکزی ذخیره می‌شود و قرارداد هوشمند فقط هش آن را نگه می‌دارد. اگر سرور از بین برود، NFT ممکن است «بمیرد». اما اوردینالز مستقیماً روی بلاکچین بیت‌کوین حک می‌شوند — یعنی تا زمانی که بیت‌کوین زنده است، داده هم زنده است. این یک تفاوت اساسی است.

اوردینالز در برابر NFT اتریوم

اوردینالز و NFT اتریوم تفاوت‌های اساسی دارند:

ویژگیاوردینالزNFT اتریوم
بلاکچینبیت‌کوین (مستقیماً)اتریوم (Smart Contract)
ذخیره‌ی دادهمستقیماً روی بلاکچینIPFS یا سرور مرکزی
غیرقابل تغییربله (کاملاً Immutable)بستگی به قرارداد دارد
کارمزد ساخت۱۰ تا ۱۰۰ دلار۱ تا ۵۰ دلار (بسته به گس)
حداکثر حجمحدود ۴ مگابایت (با Taproot)بدون محدودیت سخت
استانداردInscription (مستقل)ERC-721 / ERC-1155
قابل拆نمونهخیر (هر ساتوشی مجزا)بستگی به قرارداد دارد
حریم خصوصیمتوسط (روی بلاکچین عمومی)متوسط

خلاصه: اوردینالز امن‌تر و غیرقابل‌ تغییرترند، اما گران‌تر هستند. NFT اتریوم انعطاف‌پذیرتر و ارزان‌تر، اما به ذخیره‌ی خارجی وابسته‌اند. انتخاب بستگی به نیاز دارد.

توکن‌های BRC-20

BRC-20 یک استاندارد برای ساخت توکن‌های قابل‌تعویض (Fungible Token) روی بیت‌کوین است. این استاندارد در مارس ۲۰۲۳ توسط توسعه‌دهنده‌ای به نام Domo معرفی شد.

نحوه‌ی کار: BRC-20 از پروتکل اوردینالز استفاده می‌کند. هر عملیات (deploy، mint، transfer) به‌صورت یک Inscription روی بیت‌کوین ثبت می‌شود. مثلاً: deploy یک توکن جدید با JSON حاوی نام، نماد، عرضه. mint با JSON حاوی مبلغ. transfer با JSON حاوی مبلغ.

توکن‌های BRC-20 معروف:

• ORDI: اولین توکن BRC-20. توسط Domo ساخته شد. ارزش بازار به بیش از ۱ میلیارد دلار رسید. قیمت هر ORDI به ۸۰ دلار رسید.
• SATS: ۱۰۰ میلیارد عرضه. نام از «ساتوشی» گرفته شده. جامعه‌ی فعال.
• RATS: توکن جامعه‌محور. رشد سریع.
• ORDS، MICE، PIZA، DOMO: سایر توکن‌های معروف.

مشکلات BRC-20: این استاندارد ناکارآمد است. هر عملیات به‌صورت یک Inscription جدا ثبت می‌شود، که فضای بلاک بیت‌کوین را اشغال می‌کند. همچنین، BRC-20 روی UTXO کار نمی‌کند — این یعنی کیف پول‌های معمولی بیت‌کوین نمی‌توانند آن را مدیریت کنند. نیاز به ایندکسر (Indexer) جداگانه دارد.

پروتکل Runes

Runes (رونز) پروتکل جدید برای ساخت توکن‌های قابل‌تعویض روی بیت‌کوین است. توسط Casey Rodarmor (همان سازنده‌ی اوردینالز) طراحی شد و در آوریل ۲۰۲۴ همزمان با هاوینگ فعال شد.

چرا Runes؟ Casey BRC-20 را ناکارآمد می‌دانست. BRC-20 با Inscription کار می‌کند که فضای بلاک را اشغال می‌کند. Runes مستقیماً روی UTXO (Unspent Transaction Output) کار می‌کند — این مدل طبیعی بیت‌کوین است.

نحوه‌ی کار: هر Rune یک ID (block height + tx index) دارد. عرضه Rune در یک تراکنش deploy تعیین می‌شود. mint و transfer با opcodes خاص در تراکنش‌های بعدی انجام می‌شود. تمام اطلاعات در Witness تراکنش ذخیره می‌شود.

مزایای Runes:

• کارایی بالا: فضای بسیار کمتری نسبت به BRC-20 اشغال می‌کند.
• مدل UTXO: با کیف پول‌های استاندارد بیت‌کوین سازگارتر است.
• بدون نیاز به ایندکسر سنگین: نودهای بیت‌کوین می‌توانند آن را به‌سادگی پیگیری کنند.
• سادگی: پروتکل ساده‌تر است، باگ کمتر.

تأثیر اولیه: در روز عرضه (۲۰ آوریل ۲۰۲۴)، کارمزد بیت‌کوین به‌شدت افزایش یافت. ماینرها بیش از ۸۰ میلیون دلار کارمزد در ۲۴ ساعت اول کسب کردند. این نشان‌دهنده‌ی موفقیت Runes بود. برای تحلیل بازار، راهنمای تحلیل بازار را ببینید.

مقایسه‌ی Runes و BRC-20

جدول زیر تفاوت‌های اصلی Runes و BRC-20 را نشان می‌دهد:

ویژگیRunesBRC-20
سال عرضهآوریل ۲۰۲۴مارس ۲۰۲۳
طراحCasey RodarmorDomo (ناشناس)
مدلUTXO-basedInscription-based
کاراییبسیار بالاپایین
اشغال فضای بلاککمزیاد
توکن‌های معروفDOG•GO•TO•THE•MOONORDI، SATS، RATS
مناسب برایFungible TokenFungible Token (قدیمی)
آیندهاستاندارد اصلیدر حال منسوخ شدن

آینده: انتظار می‌رود Runes به‌تدریج BRC-20 را جایگزین کند. اما BRC-20 هنوز جامعه‌ی کاربری دارد و توکن‌هایی مثل ORDI همچنان معامله می‌شوند. توکن‌های جدید بیشتر با Runes ساخته می‌شوند.

کالکشن‌های معروف اوردینالز

در ادامه، مهم‌ترین کالکشن‌های اوردینالز را معرفی می‌کنیم:

Ordinal Punks

اولین کالکشن NFT بیت‌کوین. ۱۰ پانک به‌سبک CryptoPunks. در فوریه ۲۰۲۳ منتشر شد. اکنون کالکشن کلکسیونری محبوب است.

Bitcoin Punks

نسخه‌ی بیت‌کوینی CryptoPunks. ۱۰٬۰۰۰ پانک. یکی از اولین کالکشن‌های بزرگ.

Bitcoin FROGS

۱۰٬۰۰۰ قورباغه‌ی پیکسلی. یکی از پرفروش‌ترین کالکشن‌ها. توسط TwetchOrdinals منتشر شد.

NodeMonkes

۱۰٬۰۰۰ مونک پیکسلی. یکی از باارزش‌ترین کالکشن‌ها. قیمت کف به ۰٫۵ بیت‌کوین رسید.

Bitcoin Puppets

۱۰٬۰۰۰ پاپت. طرح‌های خنده‌دار و مینیمال. محبوب در جامعه‌ی بیت‌کوین.

Quantum Cats

کالکشن گربه‌های کوانتومی توسط Taproot Wizards. اشاره به بحث Bitcoin Wizard Saga.

این کالکشن‌ها ارزش بازار کلان‌ای دارند. مثلاً NodeMonkes به ۰٫۵ بیت‌کوین (حدود ۳۰ هزار دلار) برای هر آیتم رسید. اما بازار بسیار نوسانی است و ارزش‌ها به‌سرعت تغییر می‌کنند. برای سرمایه‌گذاری، راهنمای سرمایه‌گذاری را ببینید.

بازار Runes

در ادامه، اولین و مهم‌ترین رونزها را معرفی می‌کنیم:

UNCOMMUNICATIVE

یکی از اولین رونز. توسط Rodarmor خود ایجاد شد. نماد پروتکل.

Z•Z•Z•Z•Z•ZFEHU

رونز روان‌شناختی. نام عجیب باعث شهرت شد.

DOG•GO•TO•THE•MOON

بزرگ‌ترین رونز از نظر ارزش بازار. توسط تیم Doginal‌ها ساخته شد. شعار: سگ به ماه.

DECENTRALIZED

رونز با هدف ترویج غیرمتمرکزسازی. جامعه‌ی فعال.

PUPS

رونز مرتبط با Bitcoin Puppets. ترکیب NFT و توکن.

حجم بازار: در ۲۰۲۴، بازار اوردینالز به بیش از ۱ میلیارد دلار رسید. بازار Runes به ۵۰۰ میلیون دلار. اما این اعداد بسیار نوسانی هستند. در بازار نزولی، ارزش‌ها می‌توانند ۸۰ تا ۹۰ درصد کاهش یابند.

تأثیر اوردینالز و رونز بر بیت‌کوین

اوردینالز و رونز تأثیرات مثبت و منفی بر بیت‌کوین داشته‌اند:

تأثیرات مثبت:

• درآمد ماینرها: بعد از هاوینگ ۲۰۲۴، پاداش ماینینگ نصف شد. اوردینالز و رونز درآمد کارمزد ماینرها را به‌شدت افزایش دادند. در بعضی بلاک‌ها، کارمزد بیش از ۷۵٪ درآمد ماینر بود.
• افزایش استفاده‌ی بیت‌کوین: کاربران جدیدی به بیت‌کوین آمدند که قبلاً فقط در اکوسیستم اتریوم بودند.
• نوآوری: توسعه‌دهندگان جدید روی بیت‌کوین شروع به کار کردند. کیف پول‌ها، بازارها، و ابزارهای جدید ساخته شد.
• امنیت شبکه: درآمد بیشتر ماینرها = امنیت بیشتر شبکه. این مهم است چون بعد از هاوینگ، خطر کاهش ماینرها وجود داشت.

تأثیرات منفی:

• افزایش کارمزد: کارمزد تراکنش‌های عادی بیت‌کوین به‌دلیل رقابت بر سر فضای بلاک افزایش یافت. این کار برای کاربران عادی مشکل ایجاد کرد.
• افزایش حجم بلاکچین: حجم داده‌های بلاکچین بیت‌کوین به‌سرعت افزایش یافت. این کار بار نودها را بیشتر کرد.
• بحث «اسپم»: برخی بیت‌کوین‌مارالها معتقدند اوردینالز اسپم هستند و با هدف بیت‌کوین (پول) مغایرت دارند.
• جدال فنی: بحث‌های داغ در جامعه‌ی بیت‌کوین درباره‌ی اینکه آیا اوردینالز باید مسدود شوند یا خیر. اما به‌دلیل غیرمتمرکز بودن بیت‌کوین، مسدود کردن ممکن نیست.

هشدار: ریسک سرمایه‌گذاری

اوردینالز و رونز دارایی‌های بسیار پرریسک و نوسانی هستند. ارزش آن‌ها می‌تواند در کوتاه‌مدت ۵۰ تا ۹۰ درصد کاهش یابد. بسیاری از توکن‌ها و کالکشن‌ها ارزش خود را از دست می‌دهند. هرگز بیش از ۱-۵٪ پرتفوی خود را در این دارایی‌ها قرار ندهید. برای راهنمای شروع و دایره‌المعارف را ببینید.

بازارهای اوردینالز و رونز

برای خرید و فروش اوردینالز و رونز، چند بازار اصلی وجود دارد:

Magic Eden Bitcoin

بزرگ‌ترین بازار NFT بیت‌کوین. از اوردینالز و رونز پشتیبانی می‌کند. رابط کاربری خوب. کارمزد ۲٪.

UniSat

بازار و کیف پول و سرویس Inscription. یکی از اولین و بزرگ‌ترین. پشتیبانی از BRC-20 و Runes.

OKX Wallet

کیف پول OKX با پشتیبانی از اوردینالز و رونز. بازار داخلی دارد. کاربری ساده.

OrdinalHub

بازار کوچکتر اما تخصصی برای اوردینالز. جامعه‌ی فعال.

Gamma

سرویس Inscription و بازار. کاربری آسان برای ساخت اوردینالز.

OrdinalsBot

سرویس Inscription با کارمزد کم. برای ساخت انبوه اوردینالز.

چگونه اوردینالز و رونز بسازیم

مرحله ۱: نصب کیف پول. کیف پول‌های مخصوص اوردینالز را نصب کنید. محبوب‌ترین‌ها:

• Xverse: افزونه‌ی مرورگر و موبایل. محبوب‌ترین.
• Leather (Hiro سابق): افزونه‌ی مرورگر. برای اوردینالز و استاکینگ.
• UniSat: افزونه‌ی مرورگر. پشتیبانی از BRC-20 و Runes. مخصوص جامعه‌ی چینی.
• OKX Wallet: کیف پول OKX با پشتیبانی از اوردینالز.

مرحله ۲: دریافت بیت‌کوین. کیف پول را راه‌اندازی کنید و بیت‌کوین به آن بفرستید. برای کارمزد Inscription، حداقل ۰٫۰۰۵ تا ۰٫۰۱ بیت‌کوین (۳۰۰ تا ۶۰۰ دلار) کافی است.

مرحله ۳: انتخاب سرویس Inscription. به سرویس‌هایی مثل UniSat، OrdinalsBot، یا Gamma بروید. فایل خود را آپلود کنید، نوع Inscription (image، text، JSON) را انتخاب کنید.

مرحله ۴: پرداخت کارمزد. سرویس به شما آدرس و مبلغ را می‌دهد. بیت‌کوین را به آن آدرس بفرستید. کارمزد بسته به حجم فایل و شلوغی شبکه می‌تواند ۵ تا ۱۰۰ دلار باشد.

مرحله ۵: انتظار. بعد از تأیید تراکنش (۱۰ تا ۳۰ دقیقه)، اوردینال شما ساخته می‌شود. در کیف پول خود می‌توانید آن را ببینید.

مرحله ۶: فروش یا نگه‌داری. می‌توانید اوردینال را در بازارهایی مثل Magic Eden یا UniSat بفروشید، یا نگه دارید.

برای ساخت Runes، فرآیند مشابه است اما از سرویس‌های مخصوص Runes (مثل UniSat، Luminex) استفاده می‌کنید. برای راهنمای کیف پول، راهنمای کیف پول و برای بلاکچین، راهنمای بلاکچین را ببینید.

جنجال و بحث

اوردینالز و رونز بحث‌برانگیز هستند. دو دیدگاه اصلی وجود دارد:

۱. مخالفان (Bitcoin Maximalists):

• معتقدند اوردینالز «اسپم» هستند و بلاکچین بیت‌کوین را شلوغ می‌کنند.
• بیت‌کوین باید فقط پول باشد، نه پلتفرم NFT.
• کارمزد بالا به ضرر کاربران عادی (به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه) است.
• حجم بلاکچین به‌سرعت در حال افزایش است، که بار نودها را بیشتر می‌کند.
• برخی (مثل Luke Dashjr) پیشنهاد فورک بیت‌کوین برای حذف اوردینالز داده‌اند.

۲. حامیان:

• بیت‌کوین غیرمتمرکز است — هر کس می‌تواند از آن استفاده کند.
• اوردینالز درآمد ماینرها را افزایش می‌دهند — مهم بعد از هاوینگ.
• نوآوری و توسعه‌ی اکوسیستم خوب است.
• کارمزد بالاتر = امنیت بالاتر شبکه.
• اگر کسی اوردینالز را نمی‌خواهد، می‌تواند نود خود را به‌گونه‌ای تنظیم کند که آن‌ها را فیلتر کند.

وضعیت فعلی: بحث ادامه دارد، اما اوردینالز و رونز اینجا مانده‌اند. به‌دلیل غیرمتمرکز بودن بیت‌کوین، حذف آن‌ها عملاً غیرممکن است. جامعه‌ی بیت‌کوین در حال سازگاری با این واقعیت است.

نکات کاربردی برای کاربران ایرانی

کاربران ایرانی می‌توانند از اوردینالز و رونز بهره‌مند شوند، اما با محدودیت‌ها:

۱. دسترسی به بازارها: بازارهایی مثل Magic Eden و UniSat ممکن است کاربران ایرانی را مسدود کنند. برای دسترسی، به VPN نیاز دارید. برخی بازارها (مثل OKX) ممکن است تحریم‌های سخت‌تر داشته باشند. همیشه شرایط فعلی را بررسی کنید.

۲. کیف پول‌ها: کیف پول‌های غیرمتمرکز مثل Xverse و Leather معمولاً بدون تحریم هستند (چون افزونه‌ی مرورگر هستند و KYC ندارند). می‌توانید آن‌ها را نصب و استفاده کنید.

۳. ماینینگ و کارمزد: اوردینالز و رونز کارمزد شبکه را افزایش داده‌اند. اگر ماینر هستید، این خوب است — درآمد کارمزد شما بیشتر می‌شود. اما اگر کاربر عادی هستید، باید کارمزد بیشتری برای تراکنش‌های بیت‌کوین بپردازید. برای راهنمای ماینینگ، راهنمای ماینینگ.

۴. سرمایه‌گذاری: اوردینالز و رونز دارایی‌های بسیار پرریسک هستند. اگر سرمایه‌گذاری می‌کنید، فقط مبلغی که می‌توانید از دست بدهید را وارد کنید. به پروژه‌های ناشناس اعتماد نکنید — راهنمای سرمایه‌گذاری.

۵. تحریم‌ها و قانون: معامله‌ی NFT و توکن ممکن است از نظر قوانین ایران چالش‌برانگیز باشد. حتماً با مشاور حقوقی مشورت کنید — راهنمای قوانین رمزارز در ایران.

۶. آموزش: قبل از ورود به این بازار، با مفاهیم بیت‌کوین، NFT، و توکن آشنا شوید — راهنمای NFT، راهنمای شروع و راهنمای لایه ۲.

نکته‌ی کاربردی: شروع هوشمندانه

اگر اولین بار است که با اوردینالز کار می‌کنید، ابتدا فقط مشاهده کنید. بازارها را دنبال کنید، قیمت‌ها را ببینید، و اخبار را بخوانید. بعد از ۱-۲ ماه، می‌توانید با مبلغ کوچک (مثلاً ۵۰ دلار) اولین اوردینال خود را بخرید. هرگز بدون آموزش، مبالغ بزرگ وارد نکنید. برای دایره‌المعارف را ببینید.

سوالات متداول

اوردینالز (Ordinals) چیست؟▾

اوردینالز یک پروتکل است که اجازه می‌دهد داده‌ها (تصویر، متن، ویدئو، صدا) روی ساتوشی‌های فردی بیت‌کوین «حک» شوند (Inscribe). هر ساتوشی (Sat) یک شماره‌ی ترتیبی دارد (Ordinal Number) که بر اساس ترتیب استخراج تعیین می‌شود. اوردینالز NFTهای بیت‌کوین را ممکن می‌کند. این پروتکل در ژانویه ۲۰۲۳ توسط Casey Rodarmor معرفی شد و از ارتقای Taproot بیت‌کوین (نوامبر ۲۰۲۱) استفاده می‌کند.

تفاوت Runes و BRC-20 چیست؟▾

هر دو استاندارد برای ساخت توکن‌های قابل‌تعویض (Fungible Token) روی بیت‌کوین هستند، اما متفاوت کار می‌کنند. BRC-20 (مارس ۲۰۲۳) از پروتکل اوردینالز استفاده می‌کند و هر عملیات را به‌صورت یک Inscription ثبت می‌کند. این کار بلاکچین را شلوغ می‌کند و ناکارآمد است. Runes (آوریل ۲۰۲۴، همزمان با هاوینگ) توسط Casey Rodarmor طراحی شد و مستقیماً روی UTXOهای بیت‌کوین کار می‌کند. Runes بسیار کارآمدتر است، فضای کمتری اشغال می‌کند، و برای توکن‌های قابل‌تعویض بهتر است.

آیا اوردینالز همان NFT اتریوم هستند؟▾

خیر، تفاوت‌های اساسی دارند. NFT اتریوم روی قرارداد هوشمند (Smart Contract) اجرا می‌شود و فایل معمولاً روی IPFS یا سرور مرکزی ذخیره می‌شود. اما اوردینالز مستقیماً روی بلاکچین بیت‌کوین حک می‌شوند — یعنی تا زمانی که بیت‌کوین زنده است، داده هم زنده است. اوردینالز غیرقابل تغییر (Immutable) هستند، اما NFT اتریوم ممکن است mutable باشند (اگر قرارداد اجازه دهد). کارمزد اوردینالز معمولاً بالاتر است چون روی بلاکچین بیت‌کوین ثبت می‌شود.

چگونه اوردینالز بخریم یا بسازیم؟▾

برای خرید: کیف پول‌های مخصوص اوردینالز مثل Xverse، Leather (以前的 Hiro)، یا UniSat نصب کنید. سپس به بازارهایی مثل Magic Eden Bitcoin، UniSat Marketplace، یا OKX Wallet بروید و با بیت‌کوین اوردینالز بخرید. برای ساخت (Inscribe): از سرویس‌هایی مثل UniSat، OrdinalsBot، یا Gamma استفاده کنید. فایل خود را آپلود کنید، کارمزد بیت‌کوین را بپردازید، و اوردینال شما در یکی از ساتوشی‌های شما حک می‌شود. کارمزد می‌تواند ۱۰ تا ۱۰۰ دلار بسته به حجم فایل و شلوغی شبکه باشد.

آیا اوردینالز و رونز به بیت‌کوین آسیب می‌زنند؟▾

بحث‌برانگیز است. منتقدان (Bitcoin Maximalists) می‌گویند اوردینالز «اسپم» هستند و بلاکچین بیت‌کوین را شلوغ می‌کنند، کارمزدها را بالا می‌برند، و با هدف اصلی بیت‌کوین (پول) مغایرت دارند. حامیان می‌گویند اوردینالز نوآوری هستند، به ماینرها درآمد کارمزد می‌دهند (که بعد از هاوینگ مهم است)، و استفاده‌ی بیت‌کوین را گسترش می‌دهند. واقعیت: اوردینالز کارمزد شبکه را افزایش داده‌اند (که برای ماینرها خوب است) اما کاربران عادی بیت‌کوین هم باید کارمزد بیشتری بپردازند. در نهایت، بیت‌کوین غیرمتمرکز است و هر کس می‌تواند از آن استفاده کند.

جمع‌بندی

اوردینالز (Ordinals) و رونز (Runes) دو پروتکل جدید روی بیت‌کوین هستند که امکان ساخت NFT و توکن‌های قابل‌تعویض را فراهم می‌کنند. اوردینالز در ژانویه ۲۰۲۳ توسط Casey Rodarmor معرفی شد و از ارتقای Taproot استفاده می‌کند. رونز در آوریل ۲۰۲۴ همزمان با هاوینگ فعال شد و جایگزین کارآمدتری برای BRC-20 است.

این پروتکل‌ها تأثیرات بزرگی بر بیت‌کوین داشته‌اند: درآمد ماینرها را افزایش داده‌اند، کاربران جدیدی آورده‌اند، اما کارمزدها را هم بالا برده‌اند و بحث‌های جدی در جامعه‌ی بیت‌کوین ایجاد کرده‌اند. بازار اوردینالز و رونز بسیار نوسانی و پرریسک است.

کاربران ایرانی می‌توانند با کیف پول‌های غیرمتمرکز و VPN از این پروتکل‌ها استفاده کنند، اما باید با احتیاط عمل کنند. برای ادامه‌ی مسیر، راهنمای NFT، قیمت بیت‌کوین، راهنمای هاوینگ، راهنمای ماینینگ و دایره‌المعارف را ببینید.