آربی‌کوین
راهنمای اکوسیستم Sui بیش از ۲۰۰۰ کلمهزمان مطالعه: ~۱۸ دقیقه

اکوسیستم سوی (Sui / SUI) چیست؟ راهنمای جامع

Sui یک بلاکچین لایه ۱ با کارایی بالا است که توسط Mysten Labs (تأسیس توسط Evan Cheng و Adeniyi Abiodun از تیم سابق Diem فیسبوک) ساخته شده و از زبان Move استفاده می‌کند. نوآوری کلیدی Sui، مدل Owned Objects است — تراکنش‌های روی اشیاء مستقل بدون اجماع و به‌صورت فوری پردازش می‌شوند و تئوریکاً ۲۹۷ هزار TPS قابل دستیابی است. در این راهنما، با Sui Move، Narwhal/Bullshark، dAppها و نکات کاربردی برای کاربران ایرانی آشنا می‌شوید.

مقدمه: Sui چیست؟

Sui یک بلاکچین لایه ۱ با کارایی بالا است که از زبان Move (که ابتدا برای پروژه‌ی Diem/Libra فیسبوک طراحی شده بود) استفاده می‌کند. Sui توسط شرکت Mysten Labs توسعه داده شده و شبکه‌ی اصلی آن در مه‌ی ۲۰۲۳ راه‌اندازی شد.

ویژگی‌های کلیدی Sui:

• زبان Move: زبان resource-oriented که از Solidity امن‌تر است — جلوگیری از reentrancy، integer overflow و باگ‌های رایج.
• Owned Objects: نوآوری کلیدی Sui — تراکنش‌های روی اشیاء مستقل بدون اجماع و به‌صورت فوری پردازش می‌شوند.
• اجماع Narwhal/Bullshark: فقط برای تراکنش‌های روی اشیاء مشترک (Shared Objects) استفاده می‌شود.
• مدل Object-Centric: همه‌چیز در Sui یک Object است با مالک مشخص — مدل شهودی‌تر برای دارایی‌ها و NFTها.
• TPS نظری ۲۹۷ هزار: در شرایط آزمایشگاهی با تراکنش‌های مستقل.
• تیم ex-Diem: بنیان‌گذاران از تیم Diem فیسبوک می‌آیند.

Sui در رقابت با Aptos (هم Move)، سولانا (سرعت بالا) و اتریوم (امنیت و TVL) قرار دارد. در ۲۰۲۴، Sui شاهد رشد شدید TVL دیفای بود و به یکی از بلاکچین‌های لایه ۱ مورد توجه تبدیل شد. اکوسیستم آن شامل dAppهایی مثل Cetus، Turbos، Navi، Scallop، Suilend، Aftermath و Bucket است.

برای درک مفاهیم پایه‌ی بلاکچین، راهنمای بلاکچین و برای مکانیزم‌های اجماع، راهنمای مکانیزم‌های اجماع را ببینید.

تاریخچه: از Diem تا Mysten Labs

داستان Sui با Diem (قبلاً Libra) شروع می‌شود — پروژه‌ی بلاکچین فیسبوک (Meta) که در ۲۰۱۹ اعلام شد. هدف Diem ساخت یک استیبل‌کوین جهانی بود. تیم Diem زبان Moveرا برای قراردادهای هوشمند توسعه داد — یک زبان resource-oriented با تمرکز بر امنیت.

شکست Diem: به‌دلیل فشار قانونی شدید از سوی رگولاتورهای آمریکا و اروپا، Diem هرگز راه‌اندازی نشد. در ۲۰۲۲، Meta پروژه‌ی Diem را لغو کرد و دارایی‌هایش را به Silvergate فروخت. تیم Diem پراکنده شد و در دو مسیر ادامه داد: Aptos (توسط Mo Shaikh و Avery Ching) و Sui (توسط Mysten Labs).

تأسیس Mysten Labs: در ۲۰۲۱، Evan Cheng (مدیر سابق مهندسی Apple و Meta) و Adeniyi Abiodun (مدیر سابق محصول Meta/Novi) شرکت Mysten Labs را تأسیس کردند. هدفشان ساخت یک بلاکچین با کارایی بسیار بالاتر از اتریوم و با امنیت Move بود. Mysten Labs در سری B جمع‌آوری سرمایه‌ی ۳۰۰ میلیون دلاری انجام داد (با ارزش شرکت ۲ میلیارد دلار) از سرمایه‌گذارانی مثل FTX Ventures، a16z، Jump Crypto، Binance Labs و Coinbase Ventures.

راه‌اندازی Mainnet: در ۳ مه‌ی ۲۰۲۳، شبکه‌ی اصلی Sui راه‌اندازی شد. برخلاف Aptos که راه‌اندازی اولیه‌اش با مشکل مواجه شد، راه‌اندازی Sui نسبتاً روان بود. در سال ۲۰۲۴، Sui شاهد رشد شدید TVL دیفای و توجه سرمایه‌گذاران بود. در اواخر ۲۰۲۴، Sui یک به‌روزرسانی بزرگ به‌نام Mysticeti را اجرا کرد که زمان نهایی شدن تراکنش‌ها را تا حد زیادی کاهش داد.

برای چشم‌انداز سرمایه‌گذاری، راهنمای سرمایه‌گذاری رمزارز را ببینید.

زبان Sui Move

Move زبان برنامه‌نویسی اصلی Sui (و Aptos) است. این زبان ابتدا توسط فیسبوک برای Diem طراحی شد. Move یک زبان resource-oriented است — یعنی منابع (مثل توکن‌ها) به‌صورت first-class objects هستند.

تفاوت Sui Move با Aptos Move: اگرچه هر دو از Move استفاده می‌کنند، دیالکت‌های متفاوتی دارند:

• Sui Move: مدل object-centric دارد — همه‌چیز یک Object است با مالک و ID مشخص. توابع transfer، share و freeze برای اشیاء وجود دارد.
• Aptos Move: از مدل استاندارد Move (account + resource) استفاده می‌کند که به اتریوم نزدیک‌تر است.
• سازگاری: کد Move نوشته‌شده برای Aptos بدون تغییر روی Sui کار نمی‌کند — باید برای Sui Move بازنویسی شود.

ویژگی‌های کلیدی Move:

• Resource-oriented: توکن‌ها به‌صورت resource هستند — نمی‌توان آن‌ها را کپی کرد، duplicate کرد یا به‌طور تصادفی از بین برد. این یعنی double-spending به‌صورت ساختاری غیرممکن است.
• Linear type system: هر resource باید دقیقاً یک‌بار استفاده شود. کامپایلر این را تضمین می‌کند.
• Module system: قراردادها به modules تقسیم می‌شوند که می‌توانند با هم تعامل داشته باشند، اما هر module کنترل کامل منابع خود را دارد.
• Formal verification: Move از formal verification پشتیبانی می‌کند — یعنی می‌توان به‌طور ریاضی ثابت کرد که یک قرارداد خاص‌ propertyها را رعایت می‌کند.

برای درک قراردادهای هوشمند، راهنمای قرارداد هوشمند را ببینید.

نکته‌ی فنی: چرا Move از Solidity امن‌تر است؟

در Solidity، توکن‌ها به‌صورت متغیرهای عددی ساده (uint256) ذخیره می‌شوند. این یعنی یک باگ ساده (مثل integer overflow یا reentrancy) می‌تواند میلیون‌ها دلار توکن را بسوزاند یا double-spent کند. در Move، توکن‌ها به‌صورت resource هستند — یعنی یک «شیء» هستند که فقط می‌تواند در یک مکان در یک لحظه باشد. کپی کردن، discard کردن یا double-spending آن به‌صورت ساختاری غیرممکن است. این یک تفاوت اساسی در فلسفه‌ی طراحی است. علاوه بر این، مدل Object-Centric در Sui Move شهودی‌تر است — یک توکن یا NFT به‌طور صریح یک Object با مالک مشخص است.

Owned Objects vs Shared Objects

این بزرگ‌ترین نوآوری Sui است. Sui اشیاء (Objects) را به دو دسته تقسیم می‌کند:

۱. Owned Objects (اشیاء متعلق به یک مالک): این اشیاء یک مالک مشخص دارند (یک آدرس). مثل یک توکن در کیف پول شما، یک NFT، یا یک شیء بازی. تراکنش‌های روی Owned Objects فقط به امضای مالک نیاز دارند — بدون اجماع. این یعنی شبکه‌ی Sui این تراکنش‌ها را فوری (sub-second) و به‌صورت موازی پردازش می‌کند.

۲. Shared Objects (اشیاء مشترک): این اشیاء مشترک‌اند — چند کاربر می‌توانند روی آن‌ها عمل کنند. مثل استخر نقدینگی یک AMM، قرارداد حاکمیت، یا یک Oracle. تراکنش‌های روی Shared Objects باید از اجماع (Narwhal/Bullshark) عبور کنند چون ترتیب مهم است.

مثال‌ها:

• انتقال NFT از A به B: یک Owned Object است. فقط امضای A کافی است. بدون اجماع، فوری.
• Swap در Cetus: استخر Cetus یک Shared Object است. تراکنش باید از اجماع عبور کند (اما هنوز سریع).
• اضافه کردن وثیقه به Navi: اگر وثیقه‌ی شما یک Owned Object باشد و فقط موجودی حساب شما به‌روزرسانی شود، ممکن است بدون اجماع باشد.

این مدل به Sui اجازه می‌دهد برای تراکنش‌های مستقل (که اکثریت تراکنش‌ها در یک بازی یا NFT هستند) به سرعت بسیار بالایی برسد، در حالی که Aptos همه‌ی تراکنش‌ها را از Block-STM عبور می‌دهد.

برای درک لایه‌بندی دیفای، راهنمای دیفای را ببینید.

اجرای موازی (Parallel Execution)

مشکل EVM: در EVM (اتریوم)، تراکنش‌ها به‌صورت متوالی اجرا می‌شوند. این یعنی اگر ۱۰٬۰۰۰ تراکنش در یک بلوک باشند، باید یکی‌یکی اجرا شوند — حتی اگر ۹۰٪ آن‌ها مستقل باشند.

راه‌حل Sui: Sui با استفاده از مدل Owned Objects، تراکنش‌های روی Owned Objects را به‌صورت کاملاً موازی پردازش می‌کند. چون هر Owned Object فقط یک مالک دارد و تراکنش‌های روی Owned Objectهای مختلف مستقل‌اند، می‌توان هزاران تراکنش را همزمان روی چند هسته‌ی CPU اجرا کرد.

• TPS نظری ۲۹۷٬۰۰۰: در شرایط آزمایشگاهی با تراکنش‌های مستقل (مثل انتقال NFT).
• نهایی شدن sub-second: برای Owned Objects، تراکنش در کمتر از ۱ ثانیه نهایی می‌شود.
• بدون نیاز به retry: برخلاف Block-STM در Aptos که تراکنش‌های متداخل را retry می‌کند، Sui از قبل می‌داند کدام تراکنش‌ها مستقل‌اند (با تحلیل Owned Objects در تراکنش).

هزینه‌ی این مدل: توسعه‌دهنده باید در قرارداد هوشمند مشخص کند کدام اشیاء Owned و کدام Shared هستند. این کار پیچیدگی به توسعه اضافه می‌کند، اما به Sui اجازه می‌دهد بدون پردازش اضافی، تراکنش‌های مستقل را شناسایی کند.

برای درک کارمزد تراکنش‌ها، راهنمای کارمزد گس را ببینید.

نکته‌ی فنی: ۲۹۷ هزار TPS نظری

عدد ۲۹۷٬۰۰۰ TPS در شرایط آزمایشگاهی (با تراکنش‌های مستقل Owned Objects) به‌دست آمده. در عمل، با تراکنش‌های واقعی (که برخی به Shared Objects مثل AMMها دسترسی دارند)، سرعت کمتر است — اما هنوز چند هزار TPS، که بسیار بالاتر از اتریوم (۱۵ TPS بدون L2) است.

اجماع: Narwhal، Bullshark و Mysticeti

Sui برای تراکنش‌های روی Shared Objects از یک معماری اجماع دو لایه‌ای استفاده می‌کند که توسط تیم Mysten Labs طراحی شده است.

۱. Narwhal (ممپول و DAG): Narwhal لایه‌ی دیتای Sui است. تراکنش‌ها به‌صورت یک DAG (Directed Acyclic Graph) سازماندهی می‌شوند. این لایه مسئول ذخیره و传播 تراکنش‌هاست. Narwhal به‌صورت کاملاً موازی کار می‌کند و گلوگاهی ایجاد نمی‌کند.

۲. Bullshark (اجماع): Bullshark لایه‌ی اجماع است که روی DAG تولیدشده توسط Narwhal کار می‌کند. Bullshark ترتیب تراکنش‌ها را تعیین می‌کند. Bullshark مبتنی بر BFT است و نیازی به leader ندارد (leaderless) — که این از یک نقطه‌ی شکست مرکزی جلوگیری می‌کند.

۳. Mysticeti (۲۰۲۴): در ۲۰۲۴، Sui به‌روزرسانی بزرگی به‌نام Mysticeti را منتشر کرد. Mysticeti نسخه‌ی بهینه‌شده‌ی Bullshark است که با اضافه کردن leader-based path، زمان نهایی شدن را به حدود ۴۰۰ میلی‌ثانیه کاهش داد. این یکی از سریع‌ترین مکانیزم‌های اجماع در بلاکچین‌های لایه ۱ است.

مزایا: نهایی شدن سریع (sub-second)، مقاومت در برابر ۱/۳ ولیدیتورهای مخرب، جداسازی دیتا و اجماع (که اجازه می‌دهد هر کدام به‌صورت مستقل مقیاس شوند).

برای درک مکانیزم‌های اجماع، راهنمای مکانیزم‌های اجماع و برای استیکینگ، راهنمای استیکینگ را ببینید.

توکن SUI

SUI توکن بومی شبکه‌ی Sui است. برخلاف سولانا (تورمی) یا بیت‌کوین (محدود)، SUI یک توکن با عرضه‌ی محدود است.

ویژگی‌ها:

• حداکثر عرض: ۱۰ میلیارد SUI (تثبیت‌شده).
• عرضه‌ی اولیه: در راه‌اندازی (مه ۲۰۲۳)، حدود ۵۰۰ میلیون تا ۱ میلیارد SUI در گردش بود. بقیه در طول چند سال آزاد می‌شود.
• توزیع: حدود ۵۰٪ به ذخیره‌ی اکوسیستم (grants، airdrop، تیم توسعه)، حدود ۲۰٪ به سرمایه‌گذاران (a16z، FTX Ventures، Binance Labs، Jump Crypto)، حدود ۱۴٪ به Mysten Labs، حدود ۱۰٪ به ولیدیتورهای اولیه.
• استیکینگ: دارندگان SUI می‌توانند توکن خود را به ولیدیتورها استیک کنند و پاداش سالانه (حدود ۴ تا ۷٪) کسب کنند. مدل Delegated Proof-of-Stake.
• حاکمیت: رأی‌گیری روی پروپوزال‌های شبکه.
• پرداخت کارمزد: SUI برای پرداخت کارمزد تراکنش (gas) استفاده می‌شود. کارمزدها بسیار پایین است (کمتر از ۱ سنت برای تراکنش‌های ساده).

برای توکنومیکس، راهنمای توکنومیکس و برای استیکینگ، راهنمای استیکینگ را ببینید.

dAppها و پروتکل‌های اصلی Sui

اکوسیستم Sui در ۲۰۲۴ شاهد رشد سریع بود. در ادامه، مهم‌ترین پروتکل‌ها را معرفی می‌کنیم:

Cetus
DEX (AMM)
پروتکل روی Sui
بزرگ‌ترین صرافی غیرمتمرکز روی Sui. امکان swap، نقدینگی و concentrated liquidity (مشابه Uniswap V3). توکن بومی CETUS. یکی از پروتکل‌های اصلی دیفای Sui با بیشترین حجم و TVL.
Turbos
DEX (AMM)
پروتکل روی Sui
صرافی غیرمتمرکز با کارمزد بسیار پایین و رابط کاربری ساده. یکی از اولین DEXها روی Sui. توکن بومی TURBOS. تمرکز بر تجربه‌ی کاربری و سرعت.
Navi
Lending
پروتکل روی Sui
پروتکل وام‌دهی اصلی روی Sui. امکان وام‌دهی، استقراض و استیکینگ. الهام‌گرفته از Aave. توکن بومی NAVX. پشتیبانی از چند دارایی با وثیقه.
Scallop
Lending
پروتکل روی Sui
پروتکل وام‌دهی رقیب Navi با تمرکز بر امنیت و مؤسسه‌ای‌بودن. توکن بومی SCA. یکی از پروتکل‌های پربازدید دیفای Sui.
Suilend
Lending
پروتکل روی Sui
پروتکل وام‌دهی ساخته‌شده توسط تیم Solend (پروتکل معروف وام‌دهی سولانا). توکن بومی SEND. یکی از جدیدترین اما سریع‌الرشد پروتکل‌های Sui.
Aftermath
DEX (Aggregator)
پروتکل روی Sui
DEX و aggregator روی Sui که از چندین استخر نقدینگی برای بهترین قیمت استفاده می‌کند. توکن بومی AFTER. رابط کاربری پیشرفته و امکان yield farming.
Omniswap
DEX (Aggregator)
پروتکل روی Sui
aggregator صرافی غیرمتمرکز روی Sui که مسیر بهینه‌ی swap را پیدا می‌کند. از چندین DEX همزمان نقدینگی می‌گیرد تا لغزش را کم کند.
Bucket
CDP / Stablecoin
پروتکل روی Sui
پروتکل CDP (Collateralized Debt Position) برای ضرب استیبل‌کوین غیرمتمرکز BUCK. الهام‌گرفته از MakerDAO. توکن بومی BKT.

برای استفاده از این dAppها، کیف پول Sui Wallet کافی است. برای راهنمای AMM، راهنمای AMM و برای دیفای، راهنمای دیفای را ببینید. برای NFT، راهنمای NFT را ببینید.

دیفای Sui و رشد TVL در ۲۰۲۴

TVL دیفای Sui در ۲۰۲۴ شاهد رشد چشمگیر بود. در راه‌اندازی (مه ۲۰۲۳)، TVL از صفر شروع شد. در پایان ۲۰۲۳، TVL چند ده میلیون دلار بود. در ۲۰۲۴، با رشد پروتکل‌هایی مثل Navi، Scallop، Suilend و Cetus، TVL به بیش از ۱ میلیارد دلار رسید — که Sui را به یکی از بلاکچین‌های لایه ۱ با TVL بالا تبدیل کرد.

ترکیب TVL: Navi و Scallop (وام‌دهی)، Cetus و Aftermath (DEX) و Bucket (CDP) بزرگ‌ترین سهم را دارند. Suilend (ساخته‌شده توسط تیم Solend سولانا) یکی از جدیدترین اما سریع‌الرشد پروتکل‌هاست.

عوامل رشد: ۱) کارمزد بسیار پایین Sui آن را برای دیفای جذاب می‌کند؛ ۲) Mysticeti اجماع سریع‌تر، تجربه‌ی کاربری بهتر؛ ۳) برنامه‌ی grants فعال بنیاد Sui؛ ۴) هکاتون‌ها و انگیزه‌های اکوسیستم؛ ۵) انتقال پروتکل‌های موفق سولانا (مثل Solend) به Sui.

چالش‌ها: اکوسیستم Sui هنوز از اتریوم و سولانا کوچک‌تر است. تعداد توسعه‌دهندگان Sui Move کمتر از Solidity است. رقابت شدید با Aptos (که هم Move استفاده می‌کند) ادامه دارد. اما با grants و انگیزه‌های اکوسیستم، در حال رشد است.

Sui vs Aptos

Sui و Aptos هر دو از Move استفاده می‌کنند و هر دو توسط ex-Diem تیم در ۲۰۲۲/۲۰۲۳ راه‌اندازی شدند. اما تفاوت‌های مهم دارند:

• موتور اجرا: Sui از Owned-Object Parallelism استفاده می‌کند (فقط تراکنش‌های روی Shared Objects به اجماع می‌روند). Aptos از Block-STM (همه‌ی تراکنش‌ها optimistically موازی و retry در صورت تداخل) استفاده می‌کند.
• مدل Move: Sui از Sui Move (با object-centric model) استفاده می‌کند. Aptos از Move استاندارد (account-based). کد یکی روی دیگری کار نمی‌کند.
• اجماع: Sui از Narwhal/Bullshark (و Mysticeti ۲۰۲۴) استفاده می‌کند. Aptos از AptosBFT (بر پایه‌ی DiemBFT).
• توکن: SUI (Sui) و APT (Aptos) هر دو عرضه‌ی محدود دارند. SUI حداکثر ۱۰ میلیارد، APT حداکثر ۱ میلیارد.
• تیم: Sui توسط Mysten Labs (Evan Cheng، Adeniyi Abiodun) تأسیس شد. Aptos توسط Aptos Labs (Mo Shaikh، Avery Ching).
• TVL: در ۲۰۲۴، Sui TVL بالاتری دارد (به‌دلیل رشد سریع پروتکل‌های وام‌دهی).
• TPS نظری: Sui ۲۹۷٬۰۰۰، Aptos ۱۶۰٬۰۰۰.

جمع‌بندی: هر دو بلاکچین promiseی مشابه دارند (Move + سرعت بالا + امنیت). Sui در تراکنش‌های مستقل سریع‌تر است (مدل Owned Objects)، در حالی که Aptos با Block-STM ساده‌تر برای توسعه‌دهنده است (نیازی به تعیین Owned/Shared نیست). در عمل، اکوسیستم Sui در ۲۰۲۴ رشد سریع‌تری داشت.

برای مقایسه‌ی دقیق‌تر، راهنمای اکوسیستم Aptos را ببینید.

Sui vs سولانا vs اتریوم

در جدول زیر، Sui با سولانا و اتریوم مقایسه می‌شود:

ویژگیSuiEthereumSolana
زمان بلوکحدود ۰٫۵ ثانیهحدود ۱۲ ثانیهحدود ۰٫۴ ثانیه
نهایی شدن (Owned Objects)زیر ۱ ثانیهحدود ۱۲ دقیقهحدود ۰٫۴ ثانیه (احتمالی)
موتور اجراOwned-Object ParallelismEVM (sequential)Sealevel (parallel)
زبان قراردادSui MoveSolidityRust
سازگاری EVMخیربله (اصل EVM)خیر
مکانیزم اجماعNarwhal/Bullshark (Mysticeti 2024)Gasper (PoS)Tower BFT + PoH
TPS نظریحدود ۲۹۷٬۰۰۰حدود ۱۵ (بدون L2)حدود ۶۵٬۰۰۰
مدل داراییObject-CentricAccount-BasedAccount-Based

جمع‌بندی: Sui برای اپلیکیشن‌هایی که نیاز به امنیت بالای قرارداد (با Move)، سرعت بالا و کارمزد پایین دارند مناسب است. سولانا برای سرعت خالص و اکوسیستم بزرگ‌تر. اتریوم برای غیرمتمرکزسازی و TVL بالا.

مدل Object-Centric در Sui

در اکثر بلاکچین‌ها (اتریوم، سولانا، Aptos)، مدل دارایی Account-Based است — یعنی موجودی هر کاربر به‌صورت یک عدد در یک حساب ذخیره می‌شود. اما Sui از مدل Object-Centric استفاده می‌کند.

مدل Object-Centric یعنی چه؟

• هر دارایی یک Object است: یک توکن، NFT، یا حتی یک موجودی حساب، یک Object با ID، مالک و ویژگی‌های مشخص است.
• مالکیت صریح: هر Object یک مالک (آدرس یا یک Object دیگر) دارد. این مالکیت در خود Object ذخیره می‌شود.
• تغییر مالکیت = تراکنش: انتقال یک Object از A به B، یک تراکنش ساده است که فقط مالک را به‌روزرسانی می‌کند.
• اشیاء تودرتو: یک Object می‌تواند مالک Object دیگری باشد. مثلاً یک NFT می‌تواند مالک یک استخر نقدینگی باشد.

مزایا:

• شهودی‌تر: مدل Object-Centric به دنیای واقعی نزدیک‌تر است — یک توکن واقعاً یک «چیز» است که مالک دارد.
• پردازش موازی آسان‌تر: چون هر Object مستقل است، تراکنش‌های روی Objectهای مختلف به‌سادگی موازی می‌شوند.
• بهتر برای NFTها و دارایی‌های بازی: مدیریت اشیاء بازی (مثل سلاح، کاراکتر، زمین) بسیار طبیعی‌تر است.
• قابلیت ارتقا: یک Object می‌تواند در طول زمان به‌روزرسانی شود (برخلاف NFTهای سنتی که غیرقابل‌تغییرند).

هزینه‌ها: یادگیری مدل Object-Centric برای توسعه‌دهندگانی که به Solidity یا Rust عادت دارند، زمان‌بر است. ابزارهای توسعه در حال بلوغ هستند.

برای درک NFTها، راهنمای NFT و برای AMMها، راهنمای AMM را ببینید.

برنامه‌ی Grants و اکوسیستم بنیاد Sui

بنیاد Sui یک برنامه‌ی grants بزرگ برای رشد اکوسیستم دارد. این برنامه به توسعه‌دهندگان، پروژه‌ها و آموزش‌دهندگان پاداش می‌دهد.

دسته‌های Grants:

• Developer Grants: برای پروژه‌های open-source که به اکوسیستم Sui کمک می‌کنند (ابزار، SDK، کتابخانه).
• Ecosystem Grants: برای dAppهایی که TVL یا کاربران به Sui می‌آورند.
• Education Grants: برای آموزش، آموزش‌دهندگان و تولید محتوا.
• Move Language Grants: برای توسعه‌ی ابزارهای Sui Move و آموزش آن.
• Hackathon Prizes: جوایز رویدادهای هکاتون (Sui Basecamp و غیره).

صندوق اکوسیستم: بنیاد Sui صندوقی چند صد میلیون دلاری برای سرمایه‌گذاری در پروژه‌های اکوسیستم دارد. این صندوق به‌صورت سرمایه‌گذاری مستقیم (strategic investment) یا پاداش رسیدن به milestone عمل می‌کند.

مبالغ: grants معمولاً بین ۱۰٬۰۰۰ تا ۲۵۰٬۰۰۰ دلار هستند. پروژه‌های بزرگ می‌توانند مبالغ بالاتری (تا چند میلیون دلار) دریافت کنند. این برنامه فرصت‌های خوبی برای توسعه‌دهندگان ایرانی ایجاد می‌کند — به‌ویژه کسانی که می‌خواهند Sui Move یاد بگیرند.

نکات کاربردی برای کاربران ایرانی

Sui برای کاربران ایرانی قابل دسترسی است. در ادامه، نکات کلیدی را مرور می‌کنیم:

۱. کیف پول Sui Wallet: Sui Wallet (ساخت Mysten Labs) کیف پول رسمی Sui است. به‌عنوان افزونه‌ی مرورگر یا اپلیکیشن موبایل در دسترس است. ساده و امن. مراقب seed phrase باشید — راهنمای کیف پول.

۲. کیف پول‌های جایگزین: علاوه بر Sui Wallet، کیف پول‌های Ethos و Surf هم روی Sui فعال هستند. همچنین کیف پول‌های چندشبکه‌ای مثل OKX Wallet هم از Sui پشتیبانی می‌کنند.

۳. خرید SUI: SUI در صرافی‌های بین‌المللی (Binance، OKX، Bybit، KuCoin) و صرافی‌های ایرانی لیست شده. SUI را بخرید و به آدرس کیف پول Sui Wallet بفرستید (شبکه‌ی Sui).

۴. دیفای با SUI: با SUI می‌توانید در Cetus یا Turbos ترید کنید، در Navi یا Scallop وام بگیرید، یا در Aftermath نقدینگی بدهید — راهنمای دیفای.

۵. استیکینگ: برای کسب پاداش (سالانه حدود ۴ تا ۷٪)، SUI خود را به ولیدیتورها دیلیگیت کنید. از داخل کیف پول Sui Wallet قابل انجام است — راهنمای استیکینگ.

۶. کارمزد پایین: یکی از مزیت‌های اصلی Sui برای کاربران ایرانی، کارمزد بسیار پایین آن است. تراکنش‌های ساده کمتر از ۱ سنت کارمزد دارند. این کار را برای دیفای، NFT و بازی‌ها مقرون‌به‌صرفه می‌کند — راهنمای کارمزد گس.

۷. توسعه‌دهندگان: یادگیری Sui Move فرصت‌های شغلی جدید ایجاد می‌کند چون توسعه‌دهندگان Move کم هستند. با grants بنیاد Sui می‌توانید برای پروژه‌های خود финансировان بگیرید. به‌روزرسانی مستند در suiscan.xyz و docs.sui.io موجود است.

۸. مراقب شبکه‌ی اشتباه: هنگام انتقال SUI، حتماً مطمئن شوید شبکه‌ی مقصد Sui است (نه ERC-20 یا BEP-20). آدرس‌های Sui با 0x شروع می‌شوند اما با اتریوم سازگار نیستند.

۹. مالیات و قوانین: سود از معاملات در Sui مشمول مالیات است — راهنمای مالیات و راهنمای قوانین رمزارز در ایران.

۱۰. آموزش: با مفاهیم پایه‌ی کریپتو آشنا شوید — دایره‌المعارف را ببینید.

هشدار: ریسک‌های دیفای Sui

Sui یک شبکه‌ی نسبتاً جدید است (راه‌اندازی ۲۰۲۳). پروتکل‌های دیفای روی Sui ممکن است هنوز حسابرسی کامل نداشته باشند. هرگز بیش از ۵ تا ۱۰٪ پرتفوی خود را در یک پروتکل قرار ندهید. برای مدیریت ریسک، راهنمای مدیریت ریسک را ببینید.

نکته‌ی کاربردی: شروع با Sui

برای شروع: ۱) کیف پول Sui Wallet را نصب کنید. ۲) SUI را از صرافی ایرانی بخرید و به آدرس کیف پول بفرستید (شبکه‌ی Sui). ۳) به cetus.zone بروید و توکن‌های دلخواه را swap کنید. ۴) برای کسب پاداش، در کیف پول Sui Wallet، SUI خود را استیک کنید. ۵) برای توسعه‌دهندگان: به docs.sui.io بروید و Sui Move یاد بگیرید.

سوالات متداول

Sui چیست و چه ربطی به فیسبوک (Diem/Libra) دارد؟▾

Sui یک بلاکچین لایه ۱ با کارایی بالا است که توسط شرکت Mysten Labs (تأسیس ۲۰۲۱ توسط Evan Cheng و Adeniyi Abiodun، هر دو از تیم سابق Diem/Meta) ساخته شده. زبان قرارداد هوشمند Sui همان Move است که ابتدا برای Diem فیسبوک طراحی شده بود. در ۲۰۲۲ پس از لغو Diem، Mysten Labs این تکنولوژی را در یک پروژه‌ی مستقل ادامه داد و شبکه‌ی اصلی Sui در مه‌ی ۲۰۲۳ راه‌اندازی شد. بنابراین Sui و Aptos هر دو وارث معنوی Diem هستند، اما با مدل‌های اجرای متفاوت.

تفاوت Owned Objects و Shared Objects در Sui چیست؟▾

این نوآوری کلیدی Sui است. Owned Object شیئی است که فقط یک مالک مشخص دارد (مثل یک توکن یا NFT در کیف پول شما). تراکنش‌های روی Owned Objects نیازی به اجماع ندارند — به‌صورت فوری و موازی پردازش می‌شوند (sub-second finality). Shared Object شیئی است که چند کاربر می‌توانند روی آن عمل کنند (مثل استخر نقدینگی یک AMM). تراکنش‌های روی Shared Objects باید از اجماع (Narwhal/Bullshark) عبور کنند. این تمایز به Sui اجازه می‌دهد تراکنش‌های مستقل را بدون اجماع و با سرعت بسیار بالا پردازش کند، در حالی که Aptos همه‌ی تراکنش‌ها را از Block-STM عبور می‌دهد.

تفاوت Sui و Aptos چیست؟▾

هر دو از زبان Move استفاده می‌کنند، اما تفاوت‌های کلیدی دارند: ۱) مدل اجرا — Sui از Owned-Object Parallelism استفاده می‌کند (فقط تراکنش‌های روی اشیاء مشترک به اجماع می‌روند)، Aptos از Block-STM (همه‌ی تراکنش‌ها optimistically موازی اجرا و در صورت تداخل retry می‌شوند). ۲) مدل Move — Sui از نسخه‌ی تغییریافته‌ی Sui Move با مدل object-centric استفاده می‌کند، Aptos از Move استاندارد. ۳) اجماع — Sui از Narwhal/Bullshark (و جدیداً Mysticeti ۲۰۲۴) استفاده می‌کند، Aptos از AptosBFT. ۴) TPS نظری — Sui حدود ۲۹۷ هزار، Aptos حدود ۱۶۰ هزار. در عمل، Sui در تراکنش‌های مستقل (مثل انتقال NFT) بسیار سریع‌تر است. اکوسیستم Aptos کمی بزرگ‌تر، اما Sui در ۲۰۲۴ رشد سریع TVL داشت.

توکن SUI چه کاربردهایی دارد؟▾

SUI توکن بومی شبکه‌ی Sui با حداکثر عرضه‌ی ۱۰ میلیارد است. کاربردها: ۱) پرداخت کارمزد تراکنش (gas)؛ ۲) استیکینگ برای امنیت شبکه (Delegated Proof-of-Stake) و کسب پاداش سالانه؛ ۳) حاکمیت و رأی‌گیری روی پروپوزال‌های شبکه. توزیع: حدود ۵۰ درصد به ذخیره‌ی اکوسیستم (grants، airdrop، تیم)، بخش‌هایی به سرمایه‌گذاران (a16z، FTX Ventures، Binance Labs) و تیم Mysten Labs. SUI یک دارایی با عرضه‌ی محدود است که در صرافی‌های بین‌المللی (Binance، OKX، Bybit) و ایرانی لیست شده.

آیا کاربران ایرانی می‌توانند از Sui استفاده کنند؟▾

بله، شبکه‌ی Sui تحریم رسمی علیه ایرانیان ندارد. برای شروع: ۱) کیف پول Sui Wallet (ساخت Mysten Labs) را به‌عنوان افزونه‌ی مرورگر نصب کنید — کیف پول رسمی Sui. ۲) SUI را از صرافی‌های ایرانی یا بین‌المللی (Binance، OKX، Bybit) بخرید و به آدرس کیف پول بفرستید (شبکه‌ی Sui). ۳) می‌توانید در Cetus یا Turbos ترید کنید، در Navi یا Scallop وام بگیرید، یا در Aftermath نقدینگی بدهید. کارمزد تراکنش‌های Sui بسیار پایین است (کمتر از ۱ سنت) که آن را برای کاربران ایرانی جذاب می‌کند. برای توسعه‌دهندگان، یادگیری Sui Move فرصت‌های شغلی ایجاد می‌کند چون توسعه‌دهندگان Move کم هستند. مراقب قوانین مالیاتی ایران و ریسک‌های دیفای باشید.

جمع‌بندی

Sui یک بلاکچین لایه ۱ با کارایی بالا است که توسط Mysten Labs (Evan Cheng و Adeniyi Abiodun، هر دو ex-Diem) تأسیس شد. با زبان Move، مدل Object-Centric و نوآوری Owned Objects، Sui سعی می‌کند هم سرعت بالا (۲۹۷ هزار TPS نظری)، هم امنیت قرارداد و هم کارمزد پایین را ارائه دهد.

تفاوت کلیدی Sui با Aptos (که هم Move استفاده می‌کند) در مدل اجراست: Sui فقط تراکنش‌های روی Shared Objects را از اجماع (Narwhal/Bullshark/Mysticeti) عبور می‌دهد، در حالی که Aptos همه را از Block-STM. این به Sui اجازه می‌دهد برای تراکنش‌های مستقل بسیار سریع‌تر باشد.

اکوسیستم Sui شامل dAppهای Cetus و Turbos (DEX)، Navi، Scallop و Suilend (وام‌دهی)، Aftermath و Omniswap (aggregator) و Bucket (CDP) است. در ۲۰۲۴، TVL دیفای Sui به بیش از ۱ میلیارد دلار رسید. برای کاربران ایرانی، Sui با کارمزد پایین، کیف پول ساده‌ی Sui Wallet و فرصت‌های توسعه‌ی Sui Move، یک گزینه‌ی جذاب است. برای ادامه‌ی مسیر، راهنمای دیفای، راهنمای اکوسیستم Aptos، راهنمای قرارداد هوشمند، راهنمای مکانیزم‌های اجماع، راهنمای استیکینگ و دایره‌المعارف را ببینید.