آربی‌کوین
راهنمای GameFi بیش از ۲۰۰۰ کلمهزمان مطالعه: ~۱۶ دقیقه

گیم‌فای (GameFi) چیست؟ راهنمای جامع بازی‌های بلاکچینی

GameFi (ترکیب Game و Finance) به بازی‌های بلاکچینی گفته می‌شود که در آن‌ها بازیکنان مالک واقعی دارایی‌های درون‌بازی هستند و می‌توانند با بازی کردن درآمد کسب کنند. در این راهنما با مفهوم GameFi، تکامل از P2E تا Play-to-Own، مکانیک‌ها، پروژه‌های بزرگی مثل اکسی اینفینیتی، سندباکس و ایلوویوم، اقتصاد بازی، صعود و سقوط اکسی، و نکات ایرانی آشنا می‌شوید.

مقدمه: GameFi چیست؟

GameFi (ترکیب Game و Finance) به بازی‌های بلاکچینی گفته می‌شود که در آن‌ها بازیکنان می‌توانند با بازی کردن، توکن و NFT واقعی به دست آورند. در بازی‌های سنتی، همه‌ی آیتم‌ها، کاراکترها و پیشرفت‌ها متعلق به شرکت سازنده هستند و اگر بازی بسته شود، همه چیز از بین می‌رود. در GameFi، این دارایی‌ها روی بلاکچین به‌صورت NFT یا توکن هستند و مالکیت واقعی در اختیار بازیکن است.

مثال ساده: در بازی Axie Infinity، شما یک هیولای دیجیتال (Axie) به‌صورت NFT می‌خرید. با آن بازی می‌کنید، نبرد می‌کنید و توکن SLP می‌گیرید. سپس می‌توانید Axie خود را در بازار (مثل OpenSea یا بازار خود بازی) بفروشید — یا حتی به بازی دیگری منتقل کنید. این مالکیت واقعی است.

تاریخچه: GameFi اولین بار با CryptoKitties در ۲۰۱۷ شروع شد (بازی جمع‌آوری گربه‌های دیجیتال). اما انفجار واقعی در ۲۰۲۱ با Axie Infinity رخ داد — بازی‌ای که در فیلیپین به یکی از منابع درآمد اصلی تبدیل شد. در آن سال، بازیکنان فیلیپینی روزانه ۱۰۰ تا ۳۰۰ دلار از اکسی درآمد داشتند — بیشتر از حقوق متوسط روزانه در آن کشور. در ۲۰۲۲، بازار GameFi سقوط کرد و در ۲۰۲۳-۲۰۲۴، نسل جدیدی از بازی‌های باکیفیت‌تر (مثل Illuvium و Big Time) ظهور کرد.

امروزه GameFi یکی از بزرگ‌ترین بخش‌های Web3 است. طبق گزارش DappRadar، در ۲۰۲۴ بیش از ۱٫۵ میلیون کیف پول فعال روزانه با بازی‌های Web3 تعامل داشتند و ارزش بازار توکن‌های GameFi به بیش از ۱۵ میلیارد دلار رسید. برای درک بهتر، راهنمای NFT و راهنمای وب ۳ را ببینید.

تکامل GameFi

GameFi در سه نسل تکامل یافته است:

نسل اول: Play-to-Earn (P2E). در این مدل، بازیکن با بازی کردن توکن می‌گیرد و می‌تواند آن را بفروشد. اکسی اینفینیتی نمونه‌ی بارز است. مشکل این مدل: پایداری اقتصادی. اگر بازیکن جدیدی وارد نشود، پاداش‌ها قابل پرداخت نیستند. این مدل شبیه پانزی است — بازیکنان قدیمی از پول بازیکنان جدید پاداش می‌گیرند.

نسل دوم: Play-and-Earn. در این مدل، تمرکز از «درآمد» به «بازی» تغییر کرد. بازیکن اول به‌خاطر سرگرمی بازی می‌کند و درآمد یک bonus است. بازی‌هایی مثل Big Time و Pixels در این دسته‌اند. این مدل پایدارتر است چون ارزش از تجربه‌ی بازی می‌آید.

نسل سوم: Play-to-Own. جدیدترین مدل که در آن تمرکز روی مالکیت دارایی است. بازیکن آیتم‌ها را می‌خرد (نه اجاره می‌کند) و مالک واقعی آن‌هاست. این مدل ارزش طولانی‌مدت ایجاد می‌کند. بازی‌هایی مثل Illuvium و Champions Ascension در این دسته‌اند.

نسل چهارم (در حال ظهور): Free-to-Play + Optional Crypto.بازی کاملاً رایگان است (مثل بازی‌های موبایلی معمولی) و لایه‌ی کریپتو اختیاری است. این مدل هدف آن آوردن میلیون‌ها بازیکن عادی به Web3 است. بازی Pixels نمونه‌ی موفق این مدل است.

نحوه‌ی کار GameFi

GameFi با ترکیب چهار عنصر کار می‌کند: NFT،توکن درون‌بازی، قرارداد هوشمندو بازار غیرمتمرکز.

۱. NFT برای دارایی‌ها: هر آیتم (سلاح، کاراکتر، زمین، لباس) یک NFT است. این یعنی مالکیت واقعی، قابل انتقال و قابل فروش. مثلاً در The Sandbox، زمین (LAND) یک NFT است که می‌توانید آن را در OpenSea بفروشید — راهنمای NFT.

۲. توکن درون‌بازی: بازی‌ها معمولاً دو توکن دارند: توکن حاکمیت (مثل AXS در اکسی) و توکن پاداش (مثل SLP). توکن پاداش با بازی کردن به دست می‌آید و توکن حاکمیت برای رأی‌گیری در آینده‌ی بازی استفاده می‌شود — راهنمای توکنومیکس.

۳. قرارداد هوشمند: تمام منطق بازی (نبرد، تولید آیتم، معامله) در قراردادهای هوشمند روی بلاکچین است. این یعنی شفافیت کامل و عدم امکان تقلب از سوی سازنده — راهنمای قرارداد هوشمند.

۴. بازار غیرمتمرکز: بازیکنان می‌توانند آیتم‌ها را در بازارهای غیرمتمرکز (مثل OpenSea، Magic Eden) یا بازار داخلی بازی بفروشند. قیمت توسط عرضه و تقاضا تعیین می‌شود.

برای درک توکن‌ها و انواع آن‌ها، راهنمای انواع توکن و راهنمای بلاکچین را ببینید.

مکانیک‌های GameFi

GameFi از مکانیک‌های مختلفی برای پاداش دادن به بازیکنان استفاده می‌کند:

• Play-to-Earn (بازی کن و بخر): بازیکن با تکمیل ماموریت یا پیروزی در نبرد، توکن می‌گیرد. مثال: Axie Infinity.
• Move-to-Earn (حرکت کن و بخر): بازیکن با فعالیت فیزیکی (قدم زدن، دویدن) توکن می‌گیرد. مثال: StepN.
• Create-to-Earn (بساز و بخر): بازیکن با ساخت محتوا (مرحله، کاراکتر، آیتم) توکن می‌گیرد. مثال: The Sandbox.
• Stake-to-Earn (استیک کن و بخر): بازیکن توکن خود را استیک می‌کند و پاداش می‌گیرد. مثال: استیک AXS برای کسب SLP.
• Governance (حاکمیت): دارندگان توکن حاکمیت در تصمیمات بازی رأی می‌دهند. مثال: دارندگان AXS در آینده‌ی اکسی رأی می‌دهند.

پروژه‌های بزرگ GameFi

در ادامه، شش پروژه‌ی برتر GameFi را معرفی می‌کنیم:

Axie Infinity (AXS/SLP)
P2E کلاسیک

بازی نبرد هیولاها. بازیکنان باید ۳ اکسی NFT بخرند و با آن‌ها بازی کنند. در ۲۰۲۱، بازیکنان فیلیپینی روزی ۱۰۰ تا ۳۰۰ دلار درآمد داشتند. سقوط ۹۷٪ قیمت در ۲۰۲۲.

The Sandbox (SAND)
متاورس

متاورسی که در آن بازیکنان می‌توانند زمین (LAND) بخرند، بازی بسازند و از بازی خود درآمد کسب کنند. پارتنرشیپ با برندهای بزرگ مثل Atari و Snoop Dogg.

Illuvium (ILV)
AAA RPG

بازی RPG با کیفیت AAA روی اتریوم. بازیکنان هیولاها (Illuvials) را شکار می‌کنند و NFT می‌سازند. یکی از منتظره‌ترین بازی‌های ۲۰۲۴.

Gods Unchained (GODS)
کارت بازی

بازی کارت جمع‌آوری مانند Hearthstone. کارت‌ها به‌صورت NFT هستند و بازیکنان مالک واقعی آن‌ها هستند. روی Immutable X.

Big Time (BIGTIME)
MMO

بازی MMO اکشن با اقتصاد بازیکن‌محور. بدون پیش‌فروش زمین، با تمرکز بر تجربه‌ی بازی. روی بلاکچین اختصاصی.

Pixels (PIXEL)
Farming

بازی کشاورزی شبکه‌ی اجتماعی روی Ronin. در ۲۰۲۴ به یکی از محبوب‌ترین بازی‌های Web3 تبدیل شد. مدل Free-to-Play با اختیاری crypto.

Axie Infinity: اکسی نماد GameFi است. در ۲۰۲۱، بازیکنان فیلیپینی با بازی روزانه ۱۰۰ تا ۳۰۰ دلار درآمد داشتند — بیشتر از حقوق یک کارگر روزمزد. اما در ۲۰۲۲، قیمت AXS از ۱۶۰ دلار به زیر ۱۰ دلار سقوط کرد و اقتصاد بازی از هم پاشید. امروز اکسی در حال بازسازی خود با مدل جدید (Axie Origins) است.

The Sandbox: سندباکس یک متاورس است که در آن بازیکنان می‌توانند زمین (LAND) بخرند، بازی بسازند و از بازی خود درآمد کسب کنند. پارتنرشیپ با برندهای بزرگ مثل Atari، Snoop Dogg، Walking Dead و سایر IPهای معروف. توکن SAND برای معاملات و حاکمیت استفاده می‌شود — راهنمای متاورس.

Illuvium: ایلوویوم یک بازی RPG با کیفیت AAA است. بازیکنان در یک دنیای باز، هیولاها (Illuvials) را شکار می‌کنند و NFT می‌سازند. این بازی یکی از منتظره‌ترین بازی‌های ۲۰۲۴ است و نشان‌دهنده‌ی حرکت GameFi به سمت کیفیت AAA است.

Gods Unchained: بازی کارت جمع‌آوری مانند Hearthstone. کارت‌ها NFT هستند و بازیکنان مالک واقعی آن‌ها هستند. روی Immutable X (لایه ۲ اتریوم) اجرا می‌شود. توکن GODS برای ساخت کارت و حاکمیت استفاده می‌شود.

Pixels: پیکسلز یک بازی کشاورزی شبکه‌ای روی بلاکچین Ronin است. در ۲۰۲۴ به یکی از محبوب‌ترین بازی‌های Web3 تبدیل شد — بیش از ۱۰۰ هزار بازیکن فعال روزانه. مدل Free-to-Play با اختیاری crypto دارد.

بلاکچین‌های GameFi

بازی‌های GameFi روی بلاکچین‌های مختلفی اجرا می‌شوند. انتخاب بلاکچین به سرعت، کارمزد و اکوسیستم بستگی دارد:

Ronin

بلاکچین اختصاصی GameFi توسط Sky Mavis (سازنده‌ی Axie). گس بسیار پایین، تمرکز بر بازی. توکن RON.

Immutable X

لایه ۲ اتریوم برای NFT و بازی. گس صفر برای mint/transfer. پارتنرشیپ با GameStop و StarkWare.

Polygon

لایه ۲ اتریوم عمومی. تعداد زیادی بازی روی آن فعال است. گس پایین، اکوسیستم بزرگ.

Solana

بلاکچین سریع و ارزان. بازی‌هایی مثل Star Atlas و StepN روی آن هستند. اما قطعی‌های شبکه چالش‌ساز شده.

Flow

بلاکچین اختصاصی NFT و بازی توسط Dapper Labs. NBA Top Shot و CryptoKitties روی آن هستند.

برای درک لایه‌های ۲ و نقش آن‌ها در کاهش کارمزد، راهنمای لایه ۲ را ببینید.

اقتصاد Play-to-Earn

اقتصاد P2E مهم‌ترین و چالش‌برانگیزترین بخش GameFi است. مشکل اصلی: پایداری.

مدل سنتی P2E: بازیکن جدید باید توکن بخرد تا به بازی وارد شود (مثلاً خرید ۳ اکسی در اکسی اینفینیتی). این پول به بازیکنان قدیمی می‌رسد (که اکسی می‌فروشند) و به عنوان پاداش بازی به جریان ادامه می‌دهد. این یک چرخه‌ی پانزی‌مانند است: تا وقتی بازیکن جدید وارد می‌شود، همه چیز خوب است؛ وقتی رشد متوقف شود، سقوط شروع می‌شود.

مشکل تورم توکن: در P2E، توکن پاداش به‌طور مداوم تولید می‌شود. اگر مصرفی برای آن نباشد (مثل سوزاندن، استیک، upgrade)، قیمت سقوط می‌کند. اکسی اینفینیتی این مشکل را داشت — تولید SLP بسیار زیاد بود و مصرف کم.

راه‌حل‌های نوین: ۱) سوزاندن توکن: بازیکنان برای upgrade یا ساخت آیتم، توکن می‌سوزانند. ۲) استیکینگ: بازیکنان توکن را استیک می‌کنند تا پاداش بگیرند، که فشار فروش را کاهش می‌دهد. ۳) تولید محدود NFT: به‌جای تولید بی‌نهایت، NFTها محدود تولید می‌شوند. ۴) منابع درآمد خارجی: بازی از طریق فروش آیتم cosmetics یا کارمزد بازار، درآمد دارد و این درآمد به بازیکنان پخش می‌شود.

برای درک عمیق‌تر اقتصاد توکنی، راهنمای توکنومیکس و راهنمای دیفای را ببینید.

صعود و سقوط اکسی اینفینیتی

اکسی اینفینیتی نماد کامل GameFi است — هم صعود و هم سقوط آن درس‌های مهمی دارد.

صعود (۲۰۲۱): اکسی توسط Sky Mavis (یک استودیو ویتنامی) ساخته شد. در ۲۰۲۱، بازی در فیلیپین منفجر شد. بسیاری از فیلیپینی‌ها که به‌دلیل کرونا شغل خود را از دست داده بودند، به اکسی پناه بردند. بازیکنان روزانه ۱۰۰ تا ۳۰۰ دلار درآمد داشتند — بیشتر از حقوق متوسط روزانه. قیمت AXS از ۱ دلار (اوایل ۲۰۲۱) به ۱۶۰ دلار (نوامبر ۲۰۲۱) رسید. ارزش بازار اکسی به ۱۰ میلیارد دلار رسید.

سقوط (۲۰۲۲): چند عامل باعث سقوط شد: ۱) رشد بازیکنان متوقف شد — تقاضا برای اکسی کاهش یافت. ۲) تولید SLP (توکن پاداش) بسیار زیاد بود و قیمت آن سقوط کرد. ۳) در مارس ۲۰۲۲، هک Ronin Bridge (پل شبکه‌ی اکسی) رخ داد — ۶۲۰ میلیون دلار به سرقت رفت. بزرگ‌ترین هک تاریخ دیفای تا آن زمان. ۴) بازار کلی کریپتو در ۲۰۲۲ سقوط کرد.

نتیجه: قیمت AXS از ۱۶۰ دلار به زیر ۵ دلار (۹۷٪ افت) رسید. بسیاری از بازیکنان فیلیپینی دارایی خود را از دست دادند. Sky Mavis در حال بازسازی بازی با مدل جدید (Axie Origins) است — رایگان برای بازی، با تمرکز بر کیفیت بازی به‌جای درآمد.

هشدار: ریسک پانزی-نومیکس در GameFi

بسیاری از بازی‌های GameFi (به‌خصوص نسل اول P2E) ساختار اقتصادی شبیه پانزی دارند. اگر بازیکن جدیدی وارد نشود، اقتصاد فرو می‌پاشد. هرگز بیش از ۵ تا ۱۰ درصد پرتفوی خود را در یک بازی قرار ندهید. برای جلوگیری از کلاهبرداری، راهنمای جلوگیری از کلاهبرداری را ببینید.

Move-to-Earn (M2E)

StepN (GMT/GST): معروف‌ترین بازی M2E. بازیکن کفش NFT می‌خرد و با دویدن یا قدم زدن در دنیای واقعی، توکن GMT و GST می‌گیرد. در ۲۰۲۲، StepN به یکی از پرطرفدارترین اپلیکیشن‌های کریپتو تبدیل شد — بیش از ۱ میلیون کاربر فعال روزانه.

صعود: قیمت کفش‌ها از ۲ SOL (۱۰۰ دلار) به ۲۰ SOL (۲۰۰۰ دلار) رسید. بازیکنان با ۳۰ دقیقه دویدن روزانه، ۲۰ تا ۵۰ دلار درآمد داشتند.

سقوط: همان مشکل پانزی-نومیکس. وقتی رشد بازیکنان متوقف شد، قیمت کفش و توکن سقوط کرد. به‌علاوه StepN در ژوئیه ۲۰۲۲ کاربران چینی را مسدود کرد (به‌دلیل فشار قانونی) که ضربه‌ی بزرگی به شبکه بود.

سایر بازی‌های M2E: Dustland، MetaSweat، Calosphere، Walken. هیچ‌کدام به موفقیت StepN نرسیدند. مدل M2E ایده‌ی جالبی است اما به‌سختی پایدار می‌شود.

در ۲۰۲۴، GameFi در حال گذر از نسل اول به نسل دوم است. ترندهای اصلی:

۱. کیفیت AAA: بازی‌های جدید (مثل Illuvium، Big Time، Shrapnel) با کیفیت بصری و گیم‌پلی مشابه بازی‌های کنسولی ساخته می‌شوند. این کار برای جذب بازیکنان سنتی ضروری است.

۲. Free-to-Play + Optional Crypto: بازی کاملاً رایگان است و لایه‌ی کریپتو اختیاری است. این مدل که بازی Pixels آن را پیش گرفته، بهترین راه برای آوردن میلیون‌ها بازیکن عادی به Web3 است.

۳. Esports: بازی‌های رقابتی (مثل Gods Unchained، Axie Origins) در حال ساخت صحنه‌ی esports هستند. تورنمنت‌های با جوایز میلیون دلاری در حال شکل‌گیری است.

۴. Cross-Game Assets: ایده‌ی استفاده از یک NFT در چندین بازی. مثلاً یک کاراکتر که در بازی‌های مختلف قابل استفاده باشد. این کار هنوز در مرحله‌ی اولیه است اما پتانسیل بزرگی دارد.

۵. AI و بازی‌های پویا: استفاده از AI برای تولید محتوا (NPCهای هوشمند، ماموریت‌های پویا). این ترند در حال شکل‌گیری است.

۶. Mobile-First: تمرکز روی موبایل به‌جای دسکتاپ. بیش از ۹۰٪ بازیکنان بازی موبایلی هستند، پس GameFi باید موبایل را جدی بگیرد.

مزایا و ریسک‌های GameFi

مزایای GameFi:

• مالکیت واقعی دارایی: بازیکن مالک واقعی آیتم‌ها است — می‌تواند بفروشد، معامله کند یا به بازی دیگری منتقل کند.
• دارایی بین‌بازی: در آینده، یک NFT می‌تواند در چندین بازی استفاده شود.
• پتانسیل درآمد: بازیکن می‌تواند با بازی کردن درآمد کسب کند (هرچند پرنوسان).
• شفافیت: تمام تراکنش‌ها و اقتصاد بازی روی بلاکچین است — شفاف و قابل بررسی.
• جامعه‌محور: بازیکنان در حاکمیت بازی نقش دارند (با توکن حاکمیت).

ریسک‌های GameFi:

• پانزی-نومیکس: بسیاری از بازی‌ها ساختار اقتصادی ناپایدار دارند و وقتی بازیکن جدیدی وارد نشود، سقوط می‌کنند.
• تورم توکن: تولید مداوم توکن پاداش، قیمت را کاهش می‌دهد.
• کیفیت بازی: بسیاری از بازی‌های GameFi کیفیت پایینی دارند — بازیکن فقط به‌خاطر درآمد بازی می‌کند.
• قانون‌گذاری: بازی‌های با توکن پاداش ممکن است مشمول قوانین اوراق بهادار یا قمار باشند.
• خصوصی بودن: تمام تراکنش‌ها روی بلاکچین — کمتر خصوصی از بازی سنتی.
• ریسک هک: قراردادهای هوشمند بازی ممکن است هک شوند (مثل Ronin Bridge).

نکات کاربردی برای کاربران ایرانی

GameFi برای کاربران ایرانی فرصت‌ها و چالش‌های خاصی دارد:

۱. فرهنگ بازی قوی: ایرانی‌ها فرهنگ قوی بازی دارند (بیش از ۳۰ میلیون گیمر). این یعنی بازار طبیعی بزرگی برای GameFi وجود دارد. بسیاری از ایرانی‌ها در ۲۰۲۱ به اکسی اینفینیتی پیوستند و درآمد تومانی داشتند.

۲. پتانسیل درآمد در تومان: در ۲۰۲۱، بازیکنان ایرانی اکسی روزانه ۵۰ تا ۲۰۰ دلار درآمد داشتند — که با تبدیل به تومان، درآمد قابل توجهی بود. اما با سقوط اکسی، این درآمد از بین رفت.

۳. تحریم‌ها: بسیاری از بازی‌های GameFi (مثل Axie) IP ایران را مسدود می‌کنند. باید از VPN استفاده کنید. صرافی‌های بزرگ (Binance، Coinbase) به ایرانیان سرویس نمی‌دهند — باید از صرافی‌های بدون KYC یا صرافی‌های ایرانی استفاده کنید — راهنمای جلوگیری از کلاهبرداری.

۴. ریسک کلاهبرداری: بسیاری از بازی‌های ناشناس با وعده‌ی درآمد بالا، کلاهبرداری هستند (Rug Pull). فقط بازی‌های معتبر با تاریخچه‌ی طولانی را امتحان کنید. هرگز بیش از ۵-۱۰٪ پرتفوی خود را در یک بازی قرار ندهید.

۵. کیف پول غیرحضانتی: برای بازی GameFi، به کیف پول غیرحضانتی (مثل MetaMask، Phantom) نیاز دارید. هرگز کلمات بازیابی را با کسی به اشتراک نگذارید — راهنمای کیف پول.

۶. کارمزد گس: برای کاهش کارمزد، از بازی‌های روی L2 (مثل Immutable X) یا بلاکچین‌های ارزان (مثل Ronin، Polygon) استفاده کنید — راهنمای لایه ۲.

۷. تحقیق قبل از ورود: قبل از خرید NFT یا توکن یک بازی، تحقیق کنید: تیم سازنده چه کسانی هستند؟ چه سرمایه‌گذارانی پشت بازی هستند؟ آیا اقتصاد بازی پایدار است؟ آیا بازی کاربر دارد؟ برای تحلیل بازار، راهنمای تحلیل بازار و راهنمای سرمایه‌گذاری را ببینید.

۸. آموزش: اگر تازه‌کار هستید، اول راهنمای شروع کار و دایره‌المعارف را بخوانید.

نکته‌ی کاربردی: شروع با GameFi

اگر می‌خواهید با GameFi شروع کنید، پیشنهاد می‌کنیم اول بازی‌های Free-to-Play (مثل Pixels یا Big Time) را امتحان کنید — بدون نیاز به سرمایه‌گذاری اولیه. بعد از آشنایی با مکانیک‌ها، می‌توانید با سرمایه‌ی کوچک (کمتر از ۱۰۰ دلار) وارد بازی‌های پولی شوید. همیشه قبل از خرید NFT، اخبار و اقتصاد بازی را در Twitter/X و Discord رسمی دنبال کنید.

سوالات متداول

GameFi چیست؟▾

GameFi (ترکیب Game + Finance) به بازی‌های بلاکچینی گفته می‌شود که در آن‌ها بازیکنان با بازی کردن، توکن و NFT واقعی می‌earn کنند. در بازی‌های سنتی، آیتم‌ها و دارایی‌های درون‌بازی متعلق به شرکت سازنده است؛ اما در GameFi، این دارایی‌ها روی بلاکچین هستند و مالکیت واقعی در اختیار بازیکن است. بازیکن می‌تواند آن‌ها را بفروشد، معامله کند یا در بازی دیگری استفاده کند.

چرا اکسی اینفینیتی (Axie Infinity) سقوط کرد؟▾

اکسی اینفینیتی در ۲۰۲۱ به اوج رسید (قیمت AXS به ۱۶۰ دلار) چون بازیکنان فیلیپینی با آن درآمد روزانه داشتند. اما مدل اقتصادی آن پایدار نبود: بازیکنان جدید باید توکن می‌خریدند تا به بازیکنان قدیمی پاداش داده شود — این ساختار شبیه پانزی است. وقتی رشد بازیکنان متوقف شد، قیمت توکن‌ها سقوط کرد. به‌علاوه هک Ronin Bridge در مارس ۲۰۲۲ (۶۲۰ میلیون دلار) ضربه‌ی بزرگی به اعتماد زد. در ۲۰۲۳، قیمت AXS به زیر ۵ دلار رسید (۹۷٪ افت).

تفاوت Play-to-Earn با Play-to-Own چیست؟▾

Play-to-Earn (P2E) روی درآمد بازیکن تمرکز دارد — بازیکن با بازی کردن توکن می‌گیرد و می‌فروشد. این مدل معمولاً ناپایدار است چون وابسته به ورود بازیکنان جدید است. Play-to-Own روی مالکیت دارایی تمرکز دارد — بازیکن آیتم‌های بازی را به‌صورت NFT می‌خرد و مالک واقعی آن‌هاست، حتی اگر بازی بسته شود. این مدل پایدارتر است چون ارزش از مالکیت می‌آید، نه از تورم توکن. در ۲۰۲۴، اکثر بازی‌های جدید به سمت Play-to-Own یا Free-to-Play + اختیاری crypto حرکت کرده‌اند.

Move-to-Earn (M2E) چیست؟▾

Move-to-Earn (M2E) نوعی از GameFi است که در آن بازیکن با فعالیت فیزیکی (قدم زدن، دویدن) توکن می‌گیرد. معروف‌ترین مثال StepN است که در آن با کفش NFT می‌دوید و توکن GST و GMT می‌گیرید. StepN در ۲۰۲۲ بسیار پرطرفدار بود اما بعداً با سقوط قیمت کفش‌ها و توکن‌ها، ریزش کرد. M2E ایده‌ی جالبی است اما همان مشکل P2E را دارد: ناپایداری اقتصادی.

آیا بازی GameFi برای کاربران ایرانی مناسب است؟▾

بله، اما با احتیاط. ایرانی‌ها فرهنگ قوی بازی دارند و بسیاری در ۲۰۲۱ از اکسی اینفینیتی درآمد داشتند. اما چالش‌ها شامل: تحریم‌ها (بسیاری از بازی‌ها IP ایران را مسدود می‌کنند)، نوسان شدید درآمد توکنی، نیاز به VPN و کیف پول غیرحضانتی، و ریسک کلاهبرداری در بازی‌های ناشناس است. توصیه: اول بازی‌های معتبر با تاریخچه‌ی طولانی (مثل The Sandbox یا Illuvium) را بررسی کنید، با سرمایه‌ی کوچک شروع کنید، و هرگز بیش از ۵-۱۰٪ پرتفوی را در یک بازی قرار ندهید.

جمع‌بندی

GameFi (ترکیب Game و Finance) یکی از پرامیدترین روایت‌های Web3 است. این مدل به بازیکنان اجازه می‌دهد مالک واقعی دارایی‌های درون‌بازی باشند و با بازی کردن درآمد کسب کنند. اکسی اینفینیتی در ۲۰۲۱ نشان داد که GameFi می‌تواند به میلیون‌ها نفر درآمد بدهد، اما سقوط ۹۷٪ آن در ۲۰۲۲ درس مهمی درباره‌ی پایداری اقتصادی داد.

در ۲۰۲۴، GameFi در حال گذر به نسل دوم است: بازی‌های باکیفیت AAA، مدل Free-to-Play با کریپتوی اختیاری، و تمرکز بر تجربه‌ی بازی به‌جای درآمد. پروژه‌هایی مثل Illuvium، Big Time و Pixels نماد این نسل جدید هستند.

اما GameFi با ریسک‌های جدی همراه است: پانزی-نومیکس، تورم توکن، کیفیت پایین بازی، و ریسک هک. کاربران ایرانی باید با احتیاط وارد این حوزه شوند — از بازی‌های رایگان شروع کنند، تحقیق کنند، و هرگز بیش از ۵-۱۰٪ پرتفوی خود را در یک بازی قرار ندهند. برای ادامه‌ی مسیر، راهنمای NFT، راهنمای متاورس، راهنمای وب ۳ و دایره‌المعارف را ببینید.