مقدمه: دنکون چیست؟
اتریوم از ابتدا با چالش مقیاسپذیری مواجه بوده است. در حالی که شبکهی Mainnet (لایه ۱) امنیت و غیرمتمرکزسازی بالایی دارد، ظرفیت تراکنش پایینی ارائه میدهد — حدود ۱۵ تراکنش در ثانیه. این محدودیت باعث میشد در دورههای شلوغی، کارمزد گس به دهها یا حتی صدها دلار برسد. راهحل اتریوم، لایه ۲ها (Layer 2 یا Rollupها) بودند — شبکههایی که تراکنشها را خارج از لایه ۱ پردازش میکنند و سپس نتیجه را به اتریوم اصلی میفرستند.
اما خود لایه ۲ها هم با مشکلی مواجه بودند: آنها برای ذخیرهی دادههای تراکنش از Calldata لایه ۱ استفاده میکردند — گرانترین نوع ذخیرهسازی در اتریوم. در نتیجه، حتی تراکنشهای L2 هم هزینهی قابلتوجهی داشتند (۲۰ تا ۵۰ سنت برای هر تراکنش ساده). این قیمت برای استفادهی روزمره از دیفای مناسب نبود.
دنکون (Dencun) پاسخ اتریوم به این مشکل بود. در ۱۳ مارس ۲۰۲۴ (۲۳ اسفند ۱۴۰۲)، این آپگرید روی شبکهی اصلی اجرا شد و با معرفی نوع جدیدی از داده به نام Blob، هزینهی ذخیرهسازی دادههای L2 را بهشدت کاهش داد. تأثیر آن فوقالعاده بود: کارمزد تراکنشهای L2 ظرف چند ساعت ۱۰ تا ۱۰۰ برابر کاهش یافت. برای درک بستر تاریخی، راهنمای Merge اتریوم را ببینید — Merge در سپتامبر ۲۰۲۲، اتریوم را از PoW به PoS تبدیل کرد و دنکون قدم بعدی بزرگ بود.
ریشهی نام: Deneb + Cancun
اتریوم از دو لایهی جداگانه تشکیل شده: لایهی اجرا (Execution Layer یا EL) که تراکنشها را پردازش میکند، و لایهی اجماع (Consensus Layer یا CL) که توافق بین ولیدیتورها را برقرار میکند. هر آپگرید بزرگ اتریوم شامل دو آپگرید جداگانه است — یکی برای هر لایه.
سنت نامگذاری اتریوم: آپگرید لایهی اجرا را بهنام شهرها (Cancun، Shanghai، Berlin)، و آپگرید لایهی اجماع را بهنام ستارهها (Deneb، Capella، Bellatrix) مینامند. نام آپگرید ترکیبی از این دو است.
دنکون (Dencun) ترکیب Deneb (ستارهی ابرغول سفید، آپگرید CL) و Cancun (شهر مکزیکی، آپگرید EL) است. این سنت از آپگرید Paris+Bellatrix (Merge) آغاز شد و با Shanghai+Capella ادامه یافت. برای آشنایی با مفاهیم پایهی بلاکچین، راهنمای بلاکچین را ببینید.
EIP-4844 و Proto-Danksharding
قلب دنکون، EIP-4844 بود که با نام Proto-Danksharding شناخته میشود. این نام برگرفته از دو توسعهدهندهی اتریوم است: Proto Lambda (محقق Rollup) و Dankrad Feist(پژوهشگر اتریوم که Danksharding کامل را پیشنهاد داد).
ایدهی اصلی ساده اما انقلابی بود: بهجای اینکه دادههای L2 را بهصورت Calldata (دادهای که همهی نودها باید برای همیشه ذخیره کنند) نگه داریم، نوع جدیدی از داده به نام Blob (Binary Large Object) معرفی کنیم. Blobها دادههای حجیم ولی موقت هستند — فقط برای مدت محدودی (حدود ۱۸ روز) توسط نودها نگه داشته میشوند، سپس میتوانند حذف شوند.
این کار معجزه کرد: چون نودها دیگر لازم نبود Blobها را برای همیشه ذخیره کنند، هزینهی ذخیرهسازی بهشدت پایین آمد. در نتیجه، L2ها میتوانستند دادههای تراکنش خود را بهجای Calldata، در Blobها بگذارند و هزینه را به مصرفکننده منتقل کنند — هزینهای که حالا ۱۰ تا ۱۰۰ برابر کمتر بود.
چرا Proto؟ چون این تنها گام اول بهسوی Danksharding کامل بود. در Danksharding کامل (که در آینده میآید)، با تکنیک Data Availability Sampling، نودها فقط بخشی از Blobها را بررسی خواهند کرد — امکان افزایش ظرفیت بهمراتب بیشتر. اما برای شروع، Proto-Danksharding همان ساختار پایهی Blob را با اعتبارسنجی کامل پیاده کرد. برای درک ساختار قراردادها، راهنمای قرارداد هوشمند را ببینید.
Blobها چگونه کار میکنند
Blobها در ساختار فنی اتریوم بهصورت زیر کار میکنند:
۱. ساختار داده: هر Blob حدود ۱۲۸ کیلوبایت داده میتواند نگه دارد. در هر بلاک اتریوم، حداکثر ۶ Blob گنجانده میشود (این عدد قابل تنظیم است و ممکن است در آینده افزایش یابد).
۲. ذخیرهی موقت: Blobها فقط برای حدود ۱۸ روز (حدود ۱۸٬۲۰۴ epoch یا ۴۰۹۶ بلاک در برخی محاسبات) در دسترس نودهای کامل قرار میگیرند. پس از این مدت، نودها میتوانند دادههای Blob را حذف کنند — فقط تعهد (commitment) کریپتوگرافیک آن باقی میماند.
۳. تأیید با KZG Commitment: برای تأیید صحت Blob بدون نیاز به دانستن کل داده، از تعهد KZG (Kate-Zaverucha-Goldberg) استفاده میشود. این یک نوع commitment کریپتوگرافیک است که اجازه میدهد صحت داده با اثبات کوتاه بررسی شود.
۴. جداست از Calldata: Blobها در فضای جداگانهای از بلاک قرار میگیرند — EVM (ماشین مجازی اتریوم) نمیتواند مستقیماً به محتوای Blob دسترسی داشته باشد. قراردادهای هوشمند فقط تعهد KZG را میبینند. این جداسازی باعث میشود هزینهی پردازش پایین بماند.
۵. بازیابی برای L2: لایه ۲ها این Blobها را میخوانند، دادههای تراکنش را استخراج میکنند، وضعیت خود را بهروز میکنند، و سپس نتیجه را به اتریوم میفرستند. اگر کسی بخواهد تراکنش L2 را چالش کند (در Optimistic Rollupها)، میتواند در دورهی چالش (معمولاً ۷ روز) دادههای Blob را از نودهای بایگانی بخواند.
نکتهی کاربردی: چرا ۱۸ روز؟
دورهی ۱۸ روز (حدود ۱۸٬۲۰۴ اسلات) بر اساس دورهی چالش Optimistic Rollupها طراحی شده. در اکثر L2ها، دورهی چالش ۷ روز است. ۱۸ روز به اندازهی کافی بزرگ است که در صورت نیاز به چالش، دادهها هنوز موجود باشند — اما آنقدر کوتاه که نودها مجبور نباشند برای همیشه دادهها را نگه دارند. این مبادلهی هوشمندانه، کلید کاهش کارمزد بود.
تأثیر بر کارمزد لایه ۲
تأثیر دنکون بر کارمزد L2 فوقالعاده بود. در جدول زیر، مقایسهی کارمزد قبل و بعد از دنکون (برای تراکنش ساده USDC انتقال) را میبینید:
| شبکه | قبل از دنکون | بعد از دنکون | یادداشت |
|---|---|---|---|
| Arbitrum | ۰٫۲۰ تا ۰٫۵۰ دلار | ۰٫۰۱ تا ۰٫۰۵ دلار | بزرگترین L2 اتریوم؛ بیشترین کاهش کارمزد تراکنشهای دیفای |
| Optimism | ۰٫۲۰ تا ۰٫۴۰ دلار | ۰٫۰۱ تا ۰٫۰۴ دلار | OP Stack پایهی Base؛ استفاده از کارمزد پایین برای جذب پروژههای جدید |
| Base | ۰٫۳۰ تا ۰٫۶۰ دلار | ۰٫۰۰۵ تا ۰٫۰۲ دلار | L2 کوینبیس؛ پس از دنکون تراکنشهای روزانه از اتریوم اصلی بیشتر شد |
| zkSync Era | ۰٫۲۵ تا ۰٫۵۰ دلار | ۰٫۰۲ تا ۰٫۰۸ دلار | ZK-Rollup؛ کاهش کمتر چون هزینهی اثبات ZK همچنان بالاست |
| Linea | ۰٫۲۰ تا ۰٫۴۰ دلار | ۰٫۰۲ تا ۰٫۰۶ دلار | ZK-Rollup از ConsenSys؛ رشد سریع پس از دنکون |
| Scroll | ۰٫۲۵ تا ۰٫۴۵ دلار | ۰٫۰۲ تا ۰٫۰۷ دلار | ZK-Rollup با zkEVM؛ تمرکز بر سازگاری کامل با EVM |
این کاهش چشمگیر، دیفای روی L2 را برای استفادهی روزمره مقرونبهصرفه کرد. کاربری که قبلاً برای تأیید تراکنش در Arbitrum ۵۰ سنت میداد، حالا فقط ۱ سنت میپردازد. در نتیجه، تعداد تراکنشهای روزانهی L2 بهشدت رشد کرد — Base بهتنهایی در اواسط ۲۰۲۴ گاهی روزانه بیش از ۵ میلیون تراکنش داشت، که از کل اتریوم اصلی (حدود ۱ میلیون) بسیار بیشتر بود. برای درک کارمزد گس، راهنمای کارمزد گس را ببینید.
Proto در برابر Danksharding کامل
Proto-Danksharding تنها گام اول بود. Danksharding کامل (Full Danksharding) هدف نهایی است که در آینده — احتمالاً در سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶ — خواهد آمد. تفاوتهای کلیدی:
• تعداد Blob: در Proto، حداکثر ۶ Blob در هر بلاک. در Danksharding کامل، هدف ۶۴ تا ۲۵۶ Blob در هر بلاک است — یعنی ۱۰ تا ۴۰ برابر ظرفیت بیشتر.
• اعتبارسنجی: در Proto، همهی نودها کل Blob را دانلود و تأیید میکنند. در Danksharding کامل، از Data Availability Sampling (DAS) استفاده میشود — نودها فقط بخشی از Blob را بررسی میکنند و در عین حال تضمین میکنند که کل داده در دسترس است.
• نوع نود: Danksharding کامل به نودهای خاص (Data Availability Nodes) نیاز دارد که فقط داده نگه میدارند و تراکنش پردازش نمیکنند.
• پیچیدگی فنی: Danksharding کامل نیاز به تغییرات اساسی در پروتکل دارد —PeerDAS، 2D DAS، و سایر تکنیکها. به همین دلیل گامبهگام پیاده میشود.
در عمل، Proto-Danksharding مسیری بود برای آزمایش ساختار Blob، بازار کارمزد آن، و تجربهی کاربری. درسهای آموختهشده، طراحی Danksharding کامل را هدایت میکند. برای درک بهتر نقش Rollupها، راهنمای لایه ۲ را ببینید.
سایر EIPهای دنکون
دنکون فقط EIP-4844 نبود. چندین EIP دیگر هم در این آپگرید گنجانده شد:
تأثیر بر اکوسیستم L2
دنکون نقشهی قدرت لایه ۲ها را تغییر داد. سه تأثیر اصلی:
۱. رشد Base: Base، L2 کوینبیس، پس از دنکون رشد فوقالعادهای کرد. کارمزد پایین و برند قابلاعتماد، کاربران زیادی را از اتریوم اصلی و سایر L2ها به Base کشاند. در پاییز ۲۰۲۴، Base گاهی روزانه بیش از ۵ میلیون تراکنش داشت — بیش از هر L2 دیگری و بیش از خود اتریوم.
۲. رشد Arbitrum: Arbitrum همچنان بزرگترین L2 از نظر TVL (مقدار دارایی قفلشده) باقی ماند. کاهش کارمزد به پروتکلهای دیفای اجازه داد محصولات پیچیدهتری بسازند — مثلاً ترید در پلتفرمهای مشتقات با کارمزد زیر ۱ سنت.
۳. OP Stack adoption: OP Stack (چارچوب L2 از Optimism) به استاندارد واقعی تبدیل شد. Base، Worldchain، Mantle، Mode و دهها شبکهی دیگر روی OP Stack ساخته شدند. این یعنی بیشترین بهره از دنکون به OP Stack رسید. برای درک بهتر پلها و جابجایی دارایی بین L2ها، راهنمای پلها را ببینید.
تأثیر بر درآمد Sequencer: کاهش کارمزد، درآمد هر تراکنش را کم کرد، اما حجم تراکنشها بهقدری زیاد شد که درآمد کل Sequencer (نهاد مرکزی که تراکنشهای L2 را به ترتیب میگذارد) در مجموع افزایش یافت. این مدل اقتصادی جدید، انگیزهی L2ها را برای جذب کاربر بیشتر کرد.
بازار کارمزد Blob
Blobها بازار کارمزد جداگانهای دارند که از بازار Gas اصلی اتریوم مستقل است. این یعنی اگر شبکهی اتریوم شلوغ باشد و Gas بالا برود، ممکن است Blob Base Fee پایین بماند (چون تقاضا برای Blob از سوی L2ها به فشار تراکنشهای معمولی وابسته نیست).
مکانیزم قیمتگذاری Blob مشابه EIP-1559 است: یک Blob Base Fee پایه وجود دارد که بر اساس تقاضا تنظیم میشود. اگر تعداد Blobها در بلاکهای اخیر به حد نصاب نزدیک شود، Blob Base Fee افزایش مییابد. اگر تقاضا کم باشد، Blob Base Fee به حداقل (یک Wei) میرسد.
در عمل، در ماههای پس از دنکون، Blob Base Fee اکثراً بسیار پایین بود (زیر ۰٫۰۰۱ دلار به ازای هر Blob). اما در دورههای اوج فعالیت L2 (مثلاً Airdropهای بزرگ)، این کارمزد موقتاً بالا میرفت. این جداسازی بازارها یک موفقیت بزرگ طراحی بود. برای درک بهتر بازار دیفای، راهنمای دیفای را ببینید.
نقد و محدودیتها
دنکون با وجود موفقیت بزرگ، بدون نقدها نبود:
• Blob موقت و Data Availability: چون Blobها فقط ۱۸ روز نگه داشته میشوند، نودهای بایگانی لازم هستند تا دادههای قدیمی را برای چالش تراکنشها نگه دارند. اگر نودهای بایگانی کافی نباشند، ممکن است توانایی چالش تراکنشهای قدیمی L2 از بین برود — که میتواند به امنیت Optimistic Rollupها ضربه بزند.
• تمرکز Sequencer: اکثر L2ها هنوز Sequencer متمرکز دارند. این یعنی نهاد مرکزی میتواند تراکنشها را سانسور کند یا به ترتیب دلخواه بگذارد. دنکون این مشکل را حل نکرد.
• هزینهی اثبات ZK: در ZK-Rollupها (مثل zkSync، Linea، Scroll)، هزینهی تولید اثبات ZK همچنان بالاست. به همین دلیل کاهش کارمزد این شبکهها کمتر از Optimistic Rollupها بود. برای درک بهتر ZK، راهنمای ZK را ببینید.
• مزیت رقابتی L2 از بین رفت: چون همهی L2ها از Blobها بهره میبرند، تمایز کارمزدی کاهش یافت. این یعنی رقابت بر سر تجربهی کاربری و اکوسیستم شدت گرفت — که میتواند به تمرکز بیشتر منجر شود.
نقشهراه اتریوم پس از دنکون
نقشهراه اتریوم (Vitalik Buterin آن را در پنج مرحله توصیف کرده) پس از دنکون به این شکل است:
• The Merge (انجامشده): انتقال از PoW به PoS در سپتامبر ۲۰۲۲.
• The Surge (در حال انجام): مقیاسپذیری با Rollupها. دنکون گام اول بود. Danksharding کامل گام بعدی است. هدف: ۱۰۰٬۰۰۰ تراکنش در ثانیه در مجموع L1 + L2.
• The Scourge: مقابله با تمرکز در MEV و استخر ساختمان بلاک.
• The Verge: Stateless Clients — امکان اجرای نودهای سبک با تأیید بدون نیاز به ذخیرهی کل State.
• The Purge: سادهسازی پروتکل، حذف بدهی فنی، و کاهش دادههای تاریخی.
• The Splurge: بهبودهای متفرقه — هر چیزی که در دستهبندیهای قبلی نمیگنجد.
پس از دنکون، آپگرید بعدی اتریوم Pectra (Prague + Electra) است که در آن EIP-7251 (افزایش حداکثر ETH استیکشده برای هر ولیدیتور) و EIP-3074 (حسابهای انتزاعی) اجرا خواهد شد. برای قیمت اتریوم، راهنمای قیمت اتریوم را ببینید.
نکات کاربردی برای کاربران ایرانی
دنکون تأثیر مثبت زیادی بر کاربران ایرانی داشت. کارمزد پایین L2، استفاده از دیفای را برای همه قابلدسترس کرد:
۱. دسترسی به دیفای با کارمزد پایین: قبل از دنکون، یک ایرانی که میخواست در Aave یا Uniswap روی Arbitrum ترید کند، باید ۵۰ تا ۱۰۰ سنت برای هر تراکنش میپرداخت. حالا با ۱ تا ۵ سنت میتواند همان کار را انجام دهد. این یعنی حتی تریدهای کوچک (۱۰ دلاری) هم مقرونبهصرفه شده — راهنمای دیفای.
۲. انتخاب L2 مناسب: برای کاربران ایرانی، Base (بهدلیل پشتیبانی کوینبیس و آیپیهای ایرانی) ممکن است چالشبرانگیز باشد. Arbitrum و Optimism گزینههای قابلدسترستری هستند. zkSync هم بهدلیل عدم نیاز به احراز هویت برای ترید، گزینهی خوبی است.
۳. انتقال دارایی به L2: برای انتقال دارایی از اتریوم اصلی به L2، از پلهای رسمی خود L2 استفاده کنید (مثلاً bridge.arbitrum.io). هرگز از پلهای ناشناس استفاده نکنید — راهنمای پلها.
۴. کیف پول: برای ترید روی L2، از متامسک یا کیف پولهای غیرحضانتی سازگار با EVM استفاده کنید. کیف پول باید شبکهی L2 را اضافه کنید (مثلاً Arbitrum One، Optimism، Base) — راهنمای کارمزد گس.
۵. مراقبت از کارمزد: حتی با کارمزد پایین، تراکنشهای پیچیدهی دیفای (مثل قفل کردن در چند پروتکل) میتواند جمعشودنی باشد. تراکنشهای مشابه را در یک زمان انجام دهید تا کارمزد بهینه شود.
۶. آشنایی با AMM: با کارمزد پایین، میتوانید استراتژیهای پیچیدهتر مثل تامین نقدینگی در AMMها را امتحان کنید — راهنمای AMM.
۷. امنیت: هرگز seed phrase خود را به کسی ندهید و قبل از اتصال به هر پروتکل، آدرس قرارداد را در بلاکچین بررسی کنید. برای جلوگیری از کلاهبرداری، راهنمای جلوگیری از کلاهبرداری را ببینید.
نکتهی کاربردی: زمان انجام تراکنش
اگرچه کارمزد L2 بسیار پایین است، اما در زمانهای اوج تقاضا (مثلاً Airdropهای بزرگ یا نوسانات شدید بازار)، ممکن است کارمزد موقتاً بالا برود. توصیه: تراکنشهای غیرضروری را به ساعات آرامتر (معمولاً صبح به وقت تهران، یعنی ساعات پایانی روز آمریکا) موکول کنید. با این حال، حتی در بدترین حالت، کارمزد L2 معمولاً زیر ۱۰ سنت میماند.
سوالات متداول
آپگرید دنکون (Dencun) چیست و چه زمانی اجرا شد؟▾
دنکون (Dencun) بزرگترین آپگرید اتریوم پس از Merge بود که در ۱۳ مارس ۲۰۲۴ (۲۳ اسفند ۱۴۰۲) روی شبکهی اصلی اجرا شد. نام دنکون ترکیبی از دو آپگرید است: Deneb (لایهی اجرا یا Execution Layer) و Cancun (لایهی اجماع یا Consensus Layer). مهمترین ویژگی دنکون، EIP-4844 یا Proto-Danksharding بود که با معرفی Blobها، کارمزد تراکنشها روی شبکههای لایه ۲ اتریوم را ۱۰ تا ۱۰۰ برابر کاهش داد.
Proto-Danksharding و Blob چیست؟▾
Proto-Danksharding (نامگذاری به افتخار Proto Lambda و Dankrad Feist، دو توسعهدهندهی اتریوم) نسخهی اولیهای از Danksharding کامل است که با EIP-4844 پیادهسازی شد. این آپگرید نوع جدیدی از داده به نام Blob (Binary Large Object) را معرفی کرد که برای ذخیرهی دادههای لایه ۲ (Rollupها) بسیار ارزانتر از Calldata است. Blobها بهصورت موقت (حدود ۱۸ روز) ذخیره میشوند و سپس از دسترس خارج میشوند — اما در این مدت برای تأیید تراکنشهای L2 کافی هستند. این کار هزینهی ذخیرهسازی را بهشدت کاهش داد.
دنکون چقدر کارمزد لایه ۲ را کاهش داد؟▾
تأثیر دنکون بر کارمزد L2 فوقالعاده بود. قبل از دنکون، هزینهی یک تراکنش ساده روی Arbitrum یا Optimism حدود ۰٫۲۰ تا ۰٫۵۰ دلار بود. پس از دنکون، این عدد به ۰٫۰۱ تا ۰٫۰۵ دلار رسید — یعنی کاهش ۱۰ تا ۲۰ برابری. در صرافیهای غیرمتمرکز مثل Uniswap روی Base، کارمزد از ۰٫۵۰ دلار به کمتر از ۰٫۰۱ دلار رسید. این کاهش، استفادهی روزمره از دیفای روی L2 را برای کاربران عادی مقرونبهصرفه کرد. در نتیجه، تعداد تراکنشهای روزانه روی Base از چند صد هزار به چند میلیون رسید و حتی از اتریوم اصلی هم بیشتر شد.
تفاوت Proto-Danksharding با Danksharding کامل چیست؟▾
Proto-Danksharding نسخهی اولیه و سادهشدهای از Danksharding کامل است. در نسخهی اولیه، Blobها بهصورت محدود (تعداد مشخصی در هر بلاک) و با اعتبارسنجی کامل توسط همهی نودها پیادهسازی شد. در Danksharding کامل (که در آینده میآید)، از تکنیک Data Availability Sampling استفاده خواهد شد تا نودها فقط بخشی از دادهها را بررسی کنند — این کار مقیاسپذیری را بهمراتب بیشتر میکند. در عمل، Proto-Danksharding مسیری برای رسیدن به Danksharding کامل بود و بسیاری از مؤلفههای فنی لازم برای آن را آماده کرد.
آیا دنکون بر کارمزد اتریوم لایه ۱ (Mainnet) تأثیر داشت؟▾
خیر، دنکون مستقیماً کارمزد تراکنشها روی اتریوم لایه ۱ (Mainnet) را کاهش نداد. هدف دنکون کاهش کارمزد لایه ۲ (مثل Arbitrum، Optimism، Base، zkSync) بود. با این حال، بهطور غیرمستقیم، چون بخش بزرگی از ترافیک به L2 منتقل شد، فشار بر اتریوم اصلی کمی کاهش یافت. اما کارمزد گس در اتریوم اصلی همچنان در زمانهای شلوغی بالا میماند. اگر کارمزد پایین میخواهید، از L2ها استفاده کنید. برای راهنمای کامل، مقالهی کارمزد گس و راهنمای لایه ۲ را در رادار آربیتراژ ببینید.
جمعبندی
دنکون (Dencun) یکی از مهمترین آپگریدهای تاریخ اتریوم بود. با معرفی EIP-4844 و Blobها، کارمزد تراکنشهای لایه ۲ را ۱۰ تا ۱۰۰ برابر کاهش داد و دیفای روی L2 را برای استفادهی روزمره مقرونبهصرفه کرد. این آپگرید در ۱۳ مارس ۲۰۲۴ اجرا شد و نام آن ترکیب Deneb (لایهی اجماع) و Cancun (لایهی اجرا) است.
Blobها دادههای موقت و ارزانقیمتی هستند که لایه ۲ها بهجای Calldata از آن استفاده میکنند. این دادهها فقط ۱۸ روز نگه داشته میشوند — کافی برای دورهی چالش Optimistic Rollupها. در نتیجه، کارمزد Arbitrum، Optimism، Base از ۲۰ تا ۵۰ سنت به ۱ تا ۵ سنت رسید و اکوسیستم L2 بهشدت رشد کرد.
دنکون تنها گام اول بهسوی Danksharding کامل بود. نقشهراه اتریوم شامل The Surge (مقیاسپذیری)، The Verge (نودهای سبک)، The Purge (سادهسازی) و The Splurge است. برای کاربران ایرانی، دنکون فرصت بزرگی فراهم کرد: حالا میتوانید با کارمزد زیر ۱ سنت در دیفای ترید کنید. برای ادامهی مسیر، راهنمای لایه ۲، راهنمای Merge، راهنمای کارمزد گس، راهنمای ZK و دایرهالمعارف را ببینید.