مقدمه: وب ۳ چیست؟
وب ۳ (Web3) نسل سوم اینترنت است که بر پایهی بلاکچین، رمزارزها و قراردادهای هوشمند بنا شده. عبارت «Web3» را برای نخستین بار گاوین وود (Gavin Wood)، یکی از بنیانگذاران اتریوم، در سال ۲۰۱۴ مطرح کرد. ایدهی اصلی ساده است: اینترنت کنونی (Web2) در دست چند شرکت بزرگ مثل گوگل، متا، آمازون و اپل متمرکز شده و کاربران عملاً داده، هویت و محتوای خود را به آنها میبخشند. Web3 میخواهد این قدرت را به کاربران بازگرداند.
در Web3، کاربر با کیف پول (مثل متامسک) وارد اپلیکیشن میشود نه با ایمیل و رمز عبور. داراییهای دیجیتال (مثل NFT و توکن) واقعاً در کیف پول کاربر نگه داشته میشوند، نه در پایگاه دادهی شرکتی. پرداختها بهصورت بومی با رمزارز انجام میشوند و هیچ بانکی کار را متوقف نمیکند. اپلیکیشنها روی بلاکچین اجرا میشوند و هیچ نهاد مرکزیای نمیتواند آنها را خاموش کند.
مهمترین نوآوری Web3 مفهوم «مالکیت» است. در Web2 شما محتوا تولید میکنید اما مالک آن نیستید (اینستاگرام میتواند حساب شما را ببندد و فالوورهای شما را از دست بدهید). در Web3، فالوورها، پستها، آیتمهای بازی، توکنها — همه بهصورت دارایی روی بلاکچین متعلق به شما هستند و هر پلتفرمی که به آنها دسترسی دارد باید قواعد شما را بپذیرد. این تغییر پارادایم، «اقتصاد مالکیت» (Ownership Economy) نامیده میشود.
برای درک بهتر، اینترنت را مثل یک زمین میتوان تصور کرد: در Web1 شما فقط تماشاچی بودید، در Web2 کارگر روی زمین شرکتی شدید و سود به مالک میرسید، و در Web3 خودتان مالک قطعهای از زمین هستید و ارزش آن متعلق به شماست.
تکامل: Web1، Web2 و Web3
برای فهم Web3، باید تکامل وب را در سه نسل بررسی کرد:
Web1 (۱۹۹۰–۲۰۰۵) — «فقط بخوان»: نسل اول اینترنت عمدتاً مجموعهای از صفحات استاتیک بود. کاربران محتوا را میخواندند اما تعاملی وجود نداشت. وبسایتها مثل کتابخانهای دیجیتال بودند: Yahoo!, AOL، Geocities. تولید محتوا محدود به توسعهدهندگان بود. کنترل در دست ارائهدهندگان اینترنت و سرورها بود.
Web2 (۲۰۰۵–اکنون) — «بخوان و بنویس»: نسل دوم با ظهور شبکههای اجتماعی، وبسایتهای تعاملی و موبایل آغاز شد. کاربران تولیدکنندهی محتوا شدند (یوتیوب، فیسبوک، توییتر، اینستاگرام). اما در عین حال، کنترل داده، هویت و مخاطب در دست چند پلتفرم بزرگ متمرکز شد. مدل کسب درآمد این پلتفرمها «تبلیغات مبتنی بر دادهی کاربر» بود — یعنی کاربر خود محصول بود. این متمرکزسازی به رسواییهایی مثل Cambridge Analytica انجامید.
Web3 (۲۰۱۴–اکنون) — «بخوان، بنویس، و مالک باش»: نسل سوم اینترنت بر غیرمتمرکزسازی، مالکیت دیجیتال و پرداختهای بومی استوار است. کاربران نهتنها محتوا تولید میکنند، بلکه دارایی و ارزش تولیدشده را هم مالک میشوند. توکنها مکانیزم انتقال ارزش هستند، قراردادهای هوشمند قواعد را اجرا میکنند و کیف پولها جای حساب کاربری را میگیرند.
البته Web3 هنوز در مراحل ابتدایی است. حجم کاربران آن در مقایسه با Web2 بسیار کمتر است و چالشهای فنی و تجربهی کاربری زیادی دارد. اما پتانسیل تغییر بنیادین اینترنت در آن دیده میشود.
| نسل | دوره | مدل | کنترل |
|---|---|---|---|
| Web1 | ۱۹۹۰–۲۰۰۵ | فقط خواندن | سرویسدهندگان وب |
| Web2 | ۲۰۰۵–اکنون | خواندن و نوشتن | پلتفرمهای بزرگ |
| Web3 | ۲۰۱۴–اکنون | خواندن، نوشتن، مالکیت | کاربران و پروتکلها |
اصول کلیدی Web3
Web3 بر چند اصل بنیادین استوار است که آن را از نسخههای قبلی اینترنت متمایز میکند:
۱. غیرمتمرکزسازی (Decentralization): بهجای سرورهای مرکزی، Web3 روی هزاران نود توزیعشده در سراسر جهان اجرا میشود. هیچ نهاد واحدی نمیتواند آن را خاموش کند، سانسور کند یا کاربری را مسدود نماید. این ویژگی برای کاربران کشورهایی مثل ایران که سانسور اینترنت تجربه میکنند، ارزش بالایی دارد.
۲. مالکیت (Ownership): کاربران واقعاً مالک داراییهای دیجیتال خود هستند. NFTها، توکنها، آیتمهای بازی، پستهای شبکهی اجتماعی — همه بهصورت دارایی روی بلاکچین ثبت میشوند و فقط با کلید خصوصی کاربر قابل انتقال هستند.
۳. بدون اعتماد (Trustless): در Web2 شما باید به پلتفرم اعتماد کنید که پول شما را میپردازد، دادهی شما را حفظ میکند، قواعد را عادلانه اجرا میکند. در Web3، قواعد در قرارداد هوشمند نوشته شده و توسط ریاضی و رمزنگاری اجرا میشوند. نیازی به اعتماد به طرف مقابل نیست — قرارداد هوشمند بهجای اعتماد عمل میکند.
۴. بدون اجازه (Permissionless): هیچکس نمیتواند از شما بخواهد برای استفادهی یک سرویس، تأیید هویت (KYC) انجام دهید یا درخواست بدهید. هرکس با کیف پول میتواند به هر DApp متصل شود. این ویژگی دسترسی جهانی را تضمین میکند.
۵. پرداختهای بومی (Native Payments): در Web2، پرداختها به واسطهی بانکها، پیپال یا استریپ انجام میشوند و این واسطهها میتوانند پرداخت را مسدود کنند. در Web3، پرداخت با رمزارز مستقیماً بین کاربر و گیرنده انجام میشود، بدون واسطه و بدون مرز — راهنمای دیفای را برای آشنایی با سیستم مالی غیرمتمرکز ببینید.
تکنولوژیهای پایهی Web3
Web3 مجموعهای از تکنولوژیهای مرتبط است که با هم اینترنت غیرمتمرکز را میسازند:
دفتر توزیعشدهی غیرقابل تغییر که پایهی Web3 است. بیتکوین، اتریوم، سولانا هر کدام یک بلاکچیناند.
کد خودکاری که روی بلاکچین اجرا میشود و منطق DAppها را پیاده میکند (مثل وامدهی، معامله، رأیگیری).
ارزهای دیجیتال و داراییهای روی بلاکچین. شامل کوینهای بومی (ETH)، توکنهای ERC-20 و NFTها.
سیستمهای ذخیرهسازی غیرمتمرکز مثل IPFS، Filecoin و Arweave که جایگزین سرورهای آمازون و گوگل میشوند.
سازمانهای خودگردان غیرمتمرکز که با رأیگیری توکنی اداره میشوند. ساختار حاکمیت پیشفرض Web3.
پل بین دنیای واقعی و بلاکچین. Chainlink قیمتها و دادهها را به قراردادهای هوشمند میآورد.
هر کدام از این تکنولوژیها نقش مشخصی دارند: بلاکچین لایهی پایهی ذخیرهسازی داده است، قرارداد هوشمند منطق برنامه را پیاده میکند، توکنها مکانیزم انتقال ارزشاند، IPFS فایلها را نگه میدارد، DAOها حاکمیت را مدیریت میکنند و اوراکلها پل با دنیای خارجاند. برای آشنایی با مفاهیم بیشتر، دایرهالمعارف رمزارز و راهنمای اوراکلها را ببینید.
اقتصاد مالکیت (Ownership Economy)
مهمترین نوآوری Web3، مفهوم اقتصاد مالکیت است. در Web2، کاربران با تولید محتوا، داده و فعالیت به ارزش پلتفرمها کمک میکنند اما سهمی از آن ارزش نمیبرند. اینستاگرام بدون پست کاربران هیچ ارزشی ندارد، اما سود تبلیغات به کاربران نمیرسد. در Web3، کاربرانی که به شبکه کمک میکنند، با توکن پاداش میگیرند و این توکن نمایندهی مالکیت در شبکه است.
NFTها (توکنهای غیرقابلتعویض): شکل اصلی مالکیت دیجیتال. یک NFT میتواند نمایندهی یک اثر هنری، آیتم بازی، بلیت کنسرت، زمین مجازی، یا حتی یک پست شبکهی اجتماعی باشد. NFT تضمین میکند که دارایی دیجیتال شما منحصر به فرد و قابل انتقال است — راهنمای NFT.
توکنها بهعنوان دارایی دیجیتال: توکنهای ERC-20 (مثل UNI، COMP، AAVE) نهتنها واحد پرداختاند، بلکه نمایندهی حق رأی و مالکیت در پروتکلاند. وقتی توکن یک پروتکل را نگه میدارید، در حاکمیت آن شرکت میکنید — راهنمای انواع توکن و راهنمای حاکمیت غیرمتمرکز.
نمونههای اقتصاد مالکیت:
• Helium: کاربران با راهاندازی هاتاسپات پوشش شبکه را تأمین میکنند و توکن HNT میگیرند.
• Filecoin/Arweave: کاربران با اجارهی فضای دیسک خود به شبکه پاداش میگیرند.
• Uniswap: کاربرانی که نقدینگی تأمین میکنند، کارمزد معاملات را دریافت میکنند.
• Lens Protocol: فالوورهای شما بهصورت NFT ثبت میشوند و هر پلتفرم اجتماعی دیگری میتواند به آنها دسترسی داشته باشد.
نکتهی کاربردی: توکن = مالکیت
در Web3، داشتن توکن یک پروژه مثل داشتن سهام آن است. این یعنی شما نهتنها میتوانید از خدمات پروژه استفاده کنید، بلکه در تصمیمگیریهای آن (حاکمیت) شرکت میکنید و اگر پروژه موفق شود، ارزش توکن شما بالا میرود. اما این ریسک را هم دارد که پروژه شکست بخورد و ارزش توکن به صفر برسد.
استک Web3
استک Web3 مجموعهای از لایههای فنی است که با هم اینترنت غیرمتمرکز را میسازند:
۱. لایهی ۱ (L1 Blockchains): بلاکچینهای پایهای مثل اتریوم، سولانا، بایننس اسمارت چین، آوالانچ. این شبکهها دفتر توزیعشده و امنیت را فراهم میکنند.
۲. لایهی ۲ (L2 Scaling): راهکارهای مقیاسپذیری مثل Arbitrum، Optimism، zkSync، Base و Polygon که روی اتریوم اجرا میشوند و کارمزد را بهشدت کاهش میدهند — راهنمای لایه ۲.
۳. کیف پولها (Wallets): درگاه ورود کاربر به Web3. متامسک برای اتریوم، Phantom برای سولانا، Rabby و Trust Wallet. کیف پول کلید خصوصی شما را نگه میدارد — راهنمای کیف پول.
۴. اپلیکیشنهای غیرمتمرکز (dApps): برنامههایی که با قرارداد هوشمند کار میکنند. Uniswap (صرافی)، Aave (وامدهی)، OpenSea (NFT)، ENS (هویت) — راهنمای دیفای.
۵. دیفای (DeFi): سیستم مالی غیرمتمرکز شامل صرافیها، وامدهی، استیبلکوینها، مشتقات. دیفای بزرگترین بخش فعال Web3 است.
۶. ذخیرهسازی (Storage): IPFS، Filecoin، Arweave برای ذخیرهی فایلها بهصورت غیرمتمرکز. این لایه جایگزین S3 و سرورهای سنتی است.
۷. هویت (Identity): ENS (نامهای خوانا)، Lens Protocol (هویت اجتماعی)، Worldcoin (تأیید انسان بودن). هویت در Web3 به کیف پول شما متصل است نه به ایمیل.
مقایسه Web3 و Web2
برای درک بهتر تفاوتها، این دو نسل از اینترنت را در چند بعد کلیدی مقایسه میکنیم:
| بعد | Web2 | Web3 |
|---|---|---|
| کنترل | شرکتهای بزرگ متمرکز | پروتکلهای غیرمتمرکز |
| داده | در پایگاه دادهی شرکت | روی بلاکچین، متعلق به کاربر |
| پرداخت | بانک، پیپال، استریپ | رمزارز، بدون واسطه |
| هویت | ایمیل و رمز عبور | کیف پول و کلید خصوصی |
| سانسور | آسان (حذف حساب توسط پلتفرم) | بسیار دشوار |
| مالکیت محتوا | پلتفرم مالک است | کاربر مالک است (NFT/توکن) |
| حاکمیت | مدیرعامل و هیئتمدیره | DAO و رأی توکنی |
| تجربهی کاربری | ساده و روان | پیچیده (در حال بهبود) |
نقدها و چالشهای Web3
Web3 با تمام پتانسیلاش، با نقدهای جدی روبرو است:
۱. مقیاسپذیری: بلاکچینها بهطور ذاتی از شبکههای متمرکز کندترند. اتریوم حدود ۱۵ تراکنش در ثانیه انجام میدهد در حالی که ویزا ۲۴٬۰۰۰. راهکار لایه ۲ این مشکل را تا حدی حل کرده اما هنوز چالشهایی وجود دارد.
۲. پیچیدگی تجربهی کاربری: نصب کیف پول، نگهداری عبارت بازیابی (seed phrase)، درک کارمزد گس، تأیید تراکنشها — همه برای کاربر عادی سخت است. اگر کاربر کلید خصوصی خود را گم کند، هیچ راهی برای بازگرداندن دارایی وجود ندارد.
۳. سفتهبازی و حداق: بسیاری از توکنها ارزش بنیادی ندارند و فقط بر اساس حداق معامله میشوند. این مسئله باعث نوسانات شدید و حبابها میشود. تقریباً هر روز پروژهی کلاهبرداری جدیدی به نام Web3 راهاندازی میشود — راهنمای جلوگیری از کلاهبرداری.
۴. کلاهبرداری (Scams & Rugs): باگهای قرارداد هوشمند، rug pull (فرار توسعهدهنده با پول)، فیشینگ، کلاهبرداریهای پامپ و دامپ. در سال ۲۰۲۳ بیش از ۱٫۸ میلیارد دلار از Web3 به سرقت رفت.
۵. چالشهای نظارتی: دولتها در حال تعیین قواعد برای Web3 هستند. SEC در آمریکا، MiCA در اروپا، قوانین ضد پولشویی (AML/KYC) — همه میتوانند ماهیت غیرمتمرکز را محدود کنند.
۶. تمرکز پنهان: بسیاری از پروژهی Web3 در عمل متمرکزند. مثلاً تعداد کمی از استخرهای استیکینگ اتریوم بیش از ۶۰٪ نودها را اداره میکنند. توکنهای حاکمیت اغلب در دست نهادهای مالی بزرگ (VCها) متمرکزند.
هشدار: ریسکهای Web3
Web3 پر از فرصتهای واقعی است اما پر از ریسک هم هست. هرگز بیش از ۵–۱۰٪ سرمایهی خود را در پروژههای Web3 قرار ندهید. کیف پول خود را امن نگه دارید، از پروژههای حسابرسینشده دوری کنید، و هرگز عبارت بازیابی (seed phrase) را با کسی به اشتراک نگذارید. برای مدیریت ریسک، راهنمای مدیریت ریسک را ببینید.
پروژههای مهم Web3
در ادامه، مهمترین پروژههایی که Web3 را شکل دادهاند معرفی میشوند:
بزرگترین بلاکچینِ سازگار با قراردادهای هوشمند و ستون فقرات Web3. اکثر DAppها، NFTها و دیفای روی آن اجرا میشوند.
بلاکچین سریع و کمکارمزد با تمرکز بر بازی، NFT و پرداخت. رقیب اصلی اتریوم در سرعت تراکنش.
راهکار مقیاسپذیری اتریوم (لایه ۲) که کارمزد را به چند سنت کاهش میدهد و برای DAppهای روزمره مناسب است.
سیستم فایل غیرمتمرکز برای ذخیرهسازی فایل بهجای سرورهای مرکزی. زیرساخت نگهداری NFTها و وبسایتهای Web3.
سرویس نام اتریوم: جایگزینی برای آدرسهای طولانی با نام خوانا مثل «ali.eth». هویت دیجیتال Web3.
پروتکل شبکهی اجتماعی غیرمتمرکز که در آن فالوورها، پستها و محتوا بهصورت NFT متعلق به کاربرند، نه پلتفرم.
علاوه بر اینها، پروژههایی مثل Chainlink (اوراکل)، Aave و Compound (دیفای)، Uniswap (صرافی غیرمتمرکز)، Arweave و Filecoin (ذخیرهسازی) و Worldcoin (هویت) بخش مهمی از اکوسیستم Web3 را تشکیل میدهند.
نکات کاربردی برای کاربران ایرانی
Web3 برای کاربران ایرانی هم فرصتها و هم چالشهای خاصی دارد:
۱. ارزش ضد سانسور: مهمترین ارزش Web3 برای ایرانیان، مقاومت در برابر سانسور است. در حالی که پلتفرمهای Web2 (مثل اینستاگرام، یوتیوب، توییتر) میتوانند حسابهای ایرانی را مسدود کنند، در Web3 این کار عملاً ممکن نیست.
۲. چالش تحریمها: بسیاری از پروژههای Web3 (مثل OpenSea، Alchemy، Infura، Etherscan) کاربران ایرانی را مسدود میکنند. برای دور زدن این محدودیتها، استفاده از VPN یا پروکسی توزیعشده ضروری است. همچنین بسیاری از صرافیهای متمرکز خارجی (Binance، Coinbase) به ایرانیان خدمات نمیدهند.
۳. کیف پول غیرحضانتی: هرگز دارایی خود را در صرافی نگه ندارید. اگر صرافی تحریمها را اعمال کند یا ورشکست شود، دارایی شما از دست میرود. از کیف پولهای غیرحضانتی مثل متامسک یا Trust Wallet استفاده کنید — راهنمای کیف پول.
۴. کاهش کارمزد با L2: کارمزد اتریوم میتواند برای کاربران ایرانی با درآمد به تومان، قابل توجه باشد. استفاده از شبکههای لایه ۲ مثل Arbitrum، Base یا Optimism کارمزد را تا ۱۰۰ برابر کاهش میدهد — راهنمای لایه ۲.
۵. احتیاط با پروژههای جدید: تعداد زیادی از پروژههای Web3 کلاهبرداریاند. فقط روی پروژههایی سرمایهگذاری کنید که حسابرسی شده باشند، تیم شناختهشده داشته باشند و حداقل یک سال سابقهی فعالیت داشته باشند — راهنمای سرمایهگذاری و راهنمای جلوگیری از کلاهبرداری.
۶. قوانین ایران: فعالیت در حوزهی رمزارز و Web3 در ایران چالشهای قانونی دارد. حتماً با قوانین فعلی آشنا باشید — راهنمای قوانین رمزارز در ایران.
۷. آموزش گام به گام: اگر تازهوارد هستید، با راهنمای مبتدیها شروع کنید و سپس به سراغ مفاهیم پیشرفتهتر مثل دایرهالمعارف بیایید.
نکتهی کاربردی: شروع امن Web3
بهترین روش شروع، نصب متامسک، خرید مقدار کمی ETH یا MATIC (حداقل ۵۰ دلار) و امتحان DAppهای ساده روی شبکهی پالیگان (Polygon) یا Base است که کارمزد بسیار پایینی دارند. اول با یک NFT ساده روی OpenSea یا یک معاملهی کوچک روی Uniswap تمرین کنید تا با جریان کار آشنا شوید. سپس بهتدریج سرمایهی خود را افزایش دهید.
سوالات متداول
وب ۳ (Web3) چیست؟▾
وب ۳ (Web3) نسل سوم اینترنت است که بر بلاکچین و تکنولوژیهای غیرمتمرکز بنا شده. در Web1 کاربران فقط میخواندند، در Web2 مینوشتند و تولید محتوا میکردند اما کنترل دست چند شرکت بزرگ بود، و در Web3 کاربران دارایی و مالکیت دیجیتال خود را دارند. در این نسخه از اینترنت، توکنها، قراردادهای هوشمند و کیف پولها جای حساب کاربری و سرورهای مرکزی را میگیرند و کاربر میتواند بدون واسطه دارایی، هویت و دادهی خود را کنترل کند.
تفاوت Web3 با Web2 چیست؟▾
در Web2 (نسل فعلی اینترنت)، شرکتهایی مثل گوگل، متا و آمازون دادهی کاربران را جمعآوری، کنترل و سودآوری میکنند و کاربران حساب کاربری دارند که در هر لحظه میتواند مسدود شود. در Web3، کنترل بهوسیلهی قراردادهای هوشمند و بلاکچین توزیع میشود، کاربران با کیف پول (مثل متامسک) وارد میشوند، داراییهای دیجیتال (مثل NFT و توکن) واقعاً متعلق به آنهاست و پرداختها بهصورت بومی با رمزارز انجام میشود. سانسور در Web3 بسیار سختتر است زیرا هیچ نهاد مرکزیای برای قطع دسترسی وجود ندارد.
آیا Web3 امن است؟▾
بستر بلاکچین بهطور کلی امن است زیرا در هزاران نود توزیع شده و با رمزنگاری محافظت میشود، اما لایهی کاربری Web3 با ریسکهای جدی روبرو است: قراردادهای هوشمند ممکن است باگ داشته باشند و هک شوند، کیف پول اگر کلید خصوصی اش فاش شود، برای همیشه دارایی از دست میرود، و پروژههای کلاهبرداری (rug pull) فراواناند. کاربر باید از کیف پولهای معتبر، حسابرسی قراردادها، و احتیاط در پروژههای ناشناس استفاده کند. هیچ بانک یا پشتیبانی وجود ندارد که بتواند اشتباه را برگرداند.
برای ورود به Web3 از کجا شروع کنم؟▾
گام اول نصب یک کیف پول غیرحضانتی مثل متامسک (برای اتریوم و شبکههای EVM) یا Phantom (برای سولانا) است. سپس مقدار کمی رمزارز (ETH، MATIC یا BNB) برای پرداخت کارمزد گس تهیه کنید. بعد میتوانید با اپلیکیشنهای غیرمتمرکز (DApp) مثل Uniswap برای معامله، OpenSea برای NFT، یا ENS برای ثبت نام دامنه شروع کنید. برای کاهش کارمزد، از شبکههای لایه ۲ مثل Arbitrum یا Base استفاده کنید. هرگز با سرمایهی بزرگ شروع نکنید و اول با مبالغ کوچک تمرین کنید.
آیا Web3 برای کاربران ایرانی قابل دسترس است؟▾
بله، اما با چالشهای جدی. تحریمها باعث میشوند بسیاری از پروژههای Web3 (مثل OpenSea، Infura، برخی DAppها) کاربران ایرانی را مسدود کنند. برای دور زدن این محدودیتها به VPN نیاز است. از سوی دیگر، طبیعت غیرمتمرکز Web3 ارزش بالایی برای کاربران ایرانی دارد زیرا در برابر سانسور و مسدودسازی مقاوم است. توصیه میشود از کیف پول غیرحضانتی استفاده کنید، دارایی خود را در کیف پول خود نگه دارید (نه صرافی)، و قوانین ایران در زمینهی رمزارز را رعایت کنید.
جمعبندی
وب ۳ (Web3) نسل سوم اینترنت است که با غیرمتمرکزسازی، مالکیت دیجیتال و پرداختهای بومی، کنترل را از دست شرکتهای بزرگ به کاربران بازمیگرداند. بر پایهی بلاکچین، قراردادهای هوشمند، توکنها، IPFS و DAOها بنا شده و اقتصاد مالکیت را بهجای اقتصاد تبلیغاتی پیشنهاد میکند.
Web3 با تمام پتانسیلاش، چالشهای جدی دارد: مقیاسپذیری، پیچیدگی تجربهی کاربری، سفتهبازی، کلاهبرداری و چالشهای نظارتی. برای کاربران ایرانی، فرصتهای ضد سانسور و مالکیت واقعی دیجیتال ارزشمند است اما چالشهای تحریم، امنیت و قوانین نیز جدی است. توصیه میشود با آموزش شروع کنید، با مبالغ کوچک تمرین کنید و همیشه امنیت را در اولویت قرار دهید. برای ادامهی مسیر، راهنمای دیفای، راهنمای قرارداد هوشمند، راهنمای حاکمیت غیرمتمرکز و دایرهالمعارف را ببینید.