آربی‌کوین
راهنمای اکوسیستم Aptos بیش از ۲۰۰۰ کلمهزمان مطالعه: ~۱۸ دقیقه

اکوسیستم آپتوس (Aptos / APT) چیست؟ راهنمای جامع

Aptos یک بلاکچین لایه ۱ با کارایی بالا است که از زبان Move (که ابتدا برای پروژه‌ی Diem/Libra فیسبوک طراحی شده بود) استفاده می‌کند. در ۲۰۲۱، تیم ex-Diem به رهبری Mo Shaikh و Avery Ching، Aptos را تأسیس کردند. با AptosBFT، Block-STM و نهایی شدن کمتر از ۱ ثانیه، Aptos به‌طور تئوری ۱۶۰ هزار TPS را هدف گرفته. در این راهنما، با Move، dAppها، Move vs Solidity و نکات کاربردی برای کاربران ایرانی آشنا می‌شوید.

مقدمه: Aptos چیست؟

Aptos یک بلاکچین لایه ۱ با کارایی بالا است که از زبان Move (که ابتدا برای Diem فیسبوک طراحی شد) استفاده می‌کند. Aptos در اکتبر ۲۰۲۲ راه‌اندازی شد و به‌سرعت به یکی از bلاکچین‌های مورد توجه تبدیل شد.

ویژگی‌های کلیدی Aptos:

• زبان Move: زبان resource-oriented که از Solidity امن‌تر است — جلوگیری از reentrancy، integer overflow و باگ‌های رایج.
• AptosBFT: مکانیزم اجماع BFT با نهایی شدن کمتر از ۱ ثانیه.
• Block-STM: موتور اجرای موازی تراکنش‌ها — تئوریکاً ۱۶۰ هزار TPS.
• بلوک ۴ ثانیه‌ای: با نهایی شدن سریع.
• تیم ex-Diem: بنیان‌گذاران از تیم Diem فیسبوک می‌آیند.

Aptos در رقابت با سولانا (سرعت بالا) و اتریوم (امنیت) قرار دارد. با Move و Block-STM، Aptos سعی می‌کند هم سرعت بالا و هم امنیت قرارداد را ارائه دهد. اکوسیستم آن در حال رشد است و شامل dAppهای Liquidswap، Amphora، Aries، Topaz و BlueMove است.

برای درک مفاهیم پایه‌ی بلاکچین، راهنمای بلاکچین و برای مکانیزم‌های اجماع، راهنمای مکانیزم‌های اجماع را ببینید.

تاریخچه: از Diem/Libra تا Aptos

داستان Aptos با Diem (قبلاً Libra) شروع می‌شود — پروژه‌ی بلاکچین فیسبوک (Meta) که در ۲۰۱۹ اعلام شد. هدف Diem ساخت یک استیبل‌کوین جهانی بود. تیم Diem زبان Moveرا برای قراردادهای هوشمند توسعه داد — یک زبان resource-oriented با تمرکز بر امنیت.

شکست Diem: به‌دلیل فشار قانونی شدید از سوی رگولاتورهای آمریکا و اروپا، Diem هرگز راه‌اندازی نشد. در ۲۰۲۲، Meta پروژه‌ی Diem را لغو کرد و دارایی‌هایش را به Silvergate فروخت. تیم Diem پراکنده شد.

تأسیس Aptos: در ۲۰۲۱، Mo Shaikh(با سابقه‌ی سرمایه‌گذاری و BlackRock) و Avery Ching(مهندس سابق Meta و Diem) شرکت Aptos Labs را تأسیس کردند. هدفشان ادامه‌ی تکنولوژی Diem (به‌ویژه Move) در یک پروژه‌ی مستقل بود. در ۲۰۲۲، Aptos Labs ۲۰۰ میلیون دلار از a16z، Tiger Global، و FTX Ventures جمع‌آوری کرد — ارزش شرکت ۲ میلیارد دلار تخمین زده شد.

راه‌اندازی Mainnet: در ۱۷ اکتبر ۲۰۲۲، شبکه‌ی اصلی Aptos راه‌اندازی شد. اما راه‌اندازی مشکلی داشت — بسیاری از تراکنش‌ها در ابتدا fail می‌شدند و کاربران انتقاد کردند. تیم Aptos به‌سرعت مشکل را برطرف کرد. در نوامبر ۲۰۲۲، Binance و سایر صرافی‌ها APT را لیست کردند و قیمت آن به ۱۰ دلار رسید.

در ۲۰۲۳–۲۰۲۴، Aptos اکوسیستم خود را توسعه داد. اگرچه TVL آن از رقبای اصلی کمتر است، اما با تمرکز بر امنیت Move و سرعت بالا، در حال رشد است. برای چشم‌انداز سرمایه‌گذاری، راهنمای سرمایه‌گذاری رمزارز را ببینید.

زبان Move: انقلاب در امنیت قرارداد

Move زبان برنامه‌نویسی اصلی Aptos (و Sui) است. این زبان ابتدا توسط فیسبوک برای Diem طراحی شد و سپس در Aptos ادامه پیدا کرد. Move یک زبان resource-oriented است — یعنی منابع (مثل توکن‌ها) به‌صورت first-class objects هستند.

ویژگی‌های کلیدی Move:

• Resource-oriented: توکن‌ها به‌صورت resource هستند — نمی‌توان آن‌ها را کپی کرد، duplicate کرد یا به‌طور تصادفی از بین برد. این یعنی double-spending به‌صورت ساختاری غیرممکن است.
• Linear type system: هر resource باید دقیقاً یک‌بار استفاده شود. کامپایلر این را تضمین می‌کند.
• Module system: قراردادها به modules تقسیم می‌شوند که می‌توانند با هم تعامل داشته باشند، اما هر module کنترل کامل منابع خود را دارد.
• Formal verification: Move از formal verification پشتیبانی می‌کند — یعنی می‌توان به‌طور ریاضی ثابت کرد که یک قرارداد خاص‌ propertyها را رعایت می‌کند.
• Generics: پشتیبانی از generics برای نوشتن کد قابل استفاده‌ی مجدد.

مزایای Move:

• جلوگیری از reentrancy: Reentrancy (باگ The DAO ۲۰۱۶) در Move غیرممکن است چون resource‌ها به‌صورت linear مدیریت می‌شوند.
• جلوگیری از integer overflow: Move از integer types امن استفاده می‌کند.
• امنیت بالا: بسیاری از باگ‌های رایج Solidity در Move به‌صورت ساختاری غیرممکن هستند.

برای درک قراردادهای هوشمند، راهنمای قرارداد هوشمند را ببینید.

نکته‌ی فنی: چرا Move از Solidity امن‌تر است؟

در Solidity، توکن‌ها به‌صورت متغیرهای عددی ساده (uint256) ذخیره می‌شوند. این یعنی یک باگ ساده (مثل integer overflow یا reentrancy) می‌تواند میلیون‌ها دلار توکن را بسوزاند یا double-spent کند. در Move، توکن‌ها به‌صورت resource هستند — یعنی یک «شیء» هستند که فقط می‌تواند در یک مکان در یک لحظه باشد. کپی کردن، discard کردن یا double-spending آن به‌صورت ساختاری غیرممکن است. این یک تفاوت اساسی در فلسفه‌ی طراحی است.

اجماع AptosBFT

Aptos از مکانیزم اجماع AptosBFT استفاده می‌کند — یک نوع BFT (Byzantine Fault Tolerance) که از DiemBFT ارث برده شده.

نحوه‌ی کار:

• PoS: دارندگان APT می‌توانند توکن خود را به ولیدیتورها استیک کنند. حدود ۱۰۰ ولیدیتور فعال در Aptos وجود دارد.
• BFT: تراکنش‌ها وقتی نهایی می‌شوند که ۲/۳ ولیدیتورها تأیید کنند.
• زمان بلوک: حدود ۴ ثانیه.
• نهایی شدن: کمتر از ۱ ثانیه (sub-second finality) — یکی از سریع‌ترین بین L1ها.
• Leader rotation: ولیدیتورها به‌نوبت leader می‌شوند (مثل HotStuff).

مزایا: نهایی شدن سریع، مقاومت در برابر ۱/۳ ولیدیتورهای مخرب، سازگاری با Move.

برای درک مکانیزم‌های اجماع، راهنمای مکانیزم‌های اجماع و برای استیکینگ، راهنمای استیکینگ را ببینید.

Block-STM: موتور اجرای موازی

Block-STM (Software Transactional Memory) موتور اجرای موازی Aptos است — یکی از نوآوری‌های کلیدی آن.

مشکل EVM: در EVM (اتریوم)، تراکنش‌ها به‌صورت متوالی اجرا می‌شوند. این یعنی اگر ۱۰٬۰۰۰ تراکنش در یک بلوک باشند، باید یکی‌یکی اجرا شوند — حتی اگر ۹۰٪ آن‌ها مستقل باشند.

راه‌حل Block-STM: Block-STM تراکنش‌ها را به‌صورت optimistically در موازی اجرا می‌کند. اگر تداخلی پیدا شود، آن تراکنش را دوباره اجرا می‌کند (retry). این یعنی:

• اجرای موازی واقعی: اگر ۱۰٬۰۰۰ تراکنش مستقل باشند، همگی همزمان روی چند هسته‌ی CPU اجرا می‌شوند.
• سرعت بالا: به‌طور تئوری ۱۶۰٬۰۰۰ TPS.
• عدم نیاز به تعیین مستقل‌بودن: برخلاف Sui که باید از قبل بداند کدام تراکنش‌ها مستقل هستند، Block-STM همه را موازی اجرا می‌کند و در صورت تداخل retry می‌کند.

تفاوت با Sui: Sui از owned-object parallelism استفاده می‌کند — یعنی فقط تراکنش‌های مستقل (که روی اشیاء متفاوت عمل می‌کنند) را موازی می‌کند. Block-STM همه را موازی می‌کند و در صورت تداخل retry. هر دو روش مزایای خود را دارند.

برای درک کارمزد تراکنش‌ها، راهنمای کارمزد گس و برای لایه ۲، راهنمای لایه ۲ را ببینید.

نکته‌ی فنی: ۱۶۰ هزار TPS نظری

عدد ۱۶۰٬۰۰۰ TPS در شرایط آزمایشگاهی (با تراکنش‌های مستقل) به‌دست آمده. در عمل، با تراکنش‌های واقعی (که برخی متعلق به قراردادهای یکسان هستند)، سرعت کمتر است — حدود چند هزار TPS. اما این همچنان بسیار بالاتر از اتریوم (۱۵ TPS بدون L2) است.

توکن APT

APT توکن بومی شبکه‌ی Aptos است. برخلاف سولانا (تورمی) یا بیت‌کوین (محدود)، APT یک توکن با عرضه‌ی محدود است.

ویژگی‌ها:

• حداکثر عرض: حدود ۱ میلیارد APT.
• عرضه‌ی اولیه: در راه‌اندازی (اکتبر ۲۰۲۲)، حدود ۱۲۰ میلیون APT در گردش بود. بقیه در طول چند سال释放 می‌شود.
• توزیع: حدود ۵۱٪ به جامعه (grants، airdrops، ecosystem)، ۱۹٪ به هسته‌ی توسعه‌دهندگان، ۱۶٪ به Aptos Foundation، ۱۴٪ به سرمایه‌گذاران.
• استیکینگ: دارندگان APT می‌توانند توکن خود را به ولیدیتورها استیک کنند و پاداش سالانه (حدود ۷٪) کسب کنند.
• حاکمیت: رأی‌گیری روی پروپوزال‌های شبکه.
• پرداخت کارمزد: APT برای پرداخت کارمزد تراکنش استفاده می‌شود.

برای توکنومیکس، راهنمای توکنومیکس و برای استیکینگ، راهنمای استیکینگ را ببینید.

dAppها و پروتکل‌های اصلی Aptos

اکوسیستم Aptos در حال رشد است. اگرچه TVL آن از رقبای اصلی کمتر است، اما dAppهای مهمی دارد:

Liquidswap
DEX (AMM)
پروتکل روی Aptos
اولین و بزرگ‌ترین صرافی غیرمتمرکز Aptos. امکان swap، نقدینگی و استیکینگ. پشتیبانی از Uniswap V3-style concentrated liquidity. توکن بومی LDS.
PancakeSwap (Aptos)
DEX (AMM)
پروتکل روی Aptos
نسخه‌ی Aptos از PancakeSwap (که اصل آن روی BSC است). امکان swap، نقدینگی و yield farming. توکن بومی CAKE روی Aptos.
Amphora
Lending
پروتکل روی Aptos
پروتکل وام‌دهی روی Aptos. امکان وام‌دهی، استقراض و استیکینگ. الهام‌گرفته از Aave. توکن بومی AMM.
Aries
Lending
پروتکل روی Aptos
پروتکل وام‌دهی رقیب Amphora. روی Aptos فعال است. توکن بومی ARY. امکان وام‌دهی با وثیقه و اهرم.
Topaz
NFT Marketplace
پروتکل روی Aptos
بزرگ‌ترین بازار NFT روی Aptos. امکان خرید، فروش و حراج NFT. تمرکز بر کلکسیون‌های Aptos پنجاه. رابط کاربری مشابه OpenSea.
BlueMove
NFT Marketplace
پروتکل روی Aptos
بازار NFT رقیب Topaz روی Aptos. امکان خرید، فروش و حراج NFT. توکن بومی MOVE. روی Aptos و Sui فعال است.
Aptos Name Service (ANS)
Naming Service
پروتکل روی Aptos
سرویس نام دامنه‌ی Aptos. به‌جای آدرس طولانی، می‌توان از نامی مثل alice.apt استفاده کرد. دامنه‌های .apt به‌صورت NFT قابل خرید و فروش.
Thala
Stableswap + Yield
پروتکل روی Aptos
پروتکل استیبل‌کوین و yield روی Aptos. ضرف استیبل‌کوین غیرمتمرکز MOD. توکن بومی THL. یکی از پروتکل‌های اصلی دیفای Aptos.

برای استفاده از این dAppها، کیف پول Petra (petra.app) کافی است. برای راهنمای AMM، راهنمای AMM و برای دیفای، راهنمای دیفای را ببینید. برای NFT، راهنمای NFT را ببینید.

دیفای Aptos و TVL

TVL دیفای Aptos در حال رشد است. در ۲۰۲۲ (راه‌اندازی)، TVL از صفر شروع شد. در ۲۰۲۳ به چند صد میلیون دلار رسید. در ۲۰۲۴، TVL بین ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار متغیر بوده — که نسبت به سولانا (چند میلیارد دلار) یا اتریوم (چند ده میلیارد دلار) کمتر است.

ترکیب TVL: Liquidswap و PancakeSwap Aptos بزرگ‌ترین سهم را دارند. Amphora و Aries (وام‌دهی)، Thala (استیبل‌کوین) و Topaz/BlueMove (NFT) دیگر پروتکل‌های اصلی هستند.

چالش‌ها: اکوسیستم Aptos هنوز کوچک است. تعداد توسعه‌دهندگان Move کمتر از Solidity است، که این رشد را محدود می‌کند. همچنین، رقابت با Sui (که هم Move استفاده می‌کند) شدید است. اما با grants و انگیزه‌های اکوسیستم، در حال رشد است.

Move vs Solidity

Move و Solidity دو رویکرد متفاوت برای قراردادهای هوشمند هستند. در ادامه، مقایسه‌ی کامل می‌بینید:

• فلسفه: Solidity روی انعطاف‌پذیری و سادگی تمرکز دارد. Move روی امنیت و درستی.
• مدل نوع: Solidity از primitive types (uint256، address) استفاده می‌کند. Move از resource types (که first-class objects هستند).
• کپی کردن: در Solidity، توکن‌ها را می‌توان کپی کرد (با ذخیره در چند متغیر). در Move، توکن‌ها را نمی‌توان کپی کرد — فقط move کرد.
• Reentrancy: در Solidity، reentrancy یک باگ رایج است (The DAO ۲۰۱۶). در Move، reentrancy به‌صورت ساختاری غیرممکن است.
• Integer overflow: در Solidity (قبل از ۰٫۸)، overflow یک مشکل بزرگ بود. در Move، integer types امن هستند.
• Formal verification: Move به‌صورت بومی پشتیبانی می‌کند. Solidity به ابزارهای جداگانه (مثل Certora) نیاز دارد.
• اکوسیستم: Solidity بسیار بزرگ‌تر است (هزاران توسعه‌دهنده، ابزار، کتابخانه). Move کوچک‌تر اما در حال رشد.
• یادگیری: Solidity برای توسعه‌دهندگان JavaScript ساده‌تر است. Move برای توسعه‌دهندگان Rust/Haskell ساده‌تر است.

برای درک قراردادهای هوشمند، راهنمای قرارداد هوشمند را ببینید.

Aptos vs Sui

Aptos و Sui هر دو از Move استفاده می‌کنند و هر دو توسط ex-Diem تیم در ۲۰۲۲ راه‌اندازی شدند. اما تفاوت‌های مهم دارند:

• موتور اجرا: Aptos از Block-STM (parallel optimistic با retry) استفاده می‌کند. Sui از owned-object parallelism (فقط تراکنش‌های مستقل را موازی).
• مدل Move: Aptos از Move استاندارد استفاده می‌کند. Sui نسخه‌ی تغییریافته‌ای به‌نام Sui Move دارد (با object-centric model).
• اجماع: Aptos از AptosBFT (نسخه‌ی DiemBFT) استفاده می‌کند. Sui از Narwhal & Bullshark.
• توکن: APT (Aptos) و SUI (Sui) هر دو عرضه‌ی محدود دارند.
• تیم: Aptos توسط Mo Shaikh و Avery Ching تأسیس شد. Sui توسط Mysten Labs (Evan Cheng، Adeniyi Abiodun).
• TVL: Aptos معمولاً کمی بالاتر است.

جمع‌بندی: هر دو بلاکچین promiseی مشابه دارند (Move + سرعت بالا + امنیت). انتخاب بین آن‌ها به ترجیح شخصی و پروژه‌های خاص بستگی دارد. در عمل، اکوسیستم Aptos کمی بزرگ‌تر است.

Aptos vs سولانا vs اتریوم

در جدول زیر، Aptos با سولانا و اتریوم مقایسه می‌شود:

ویژگیAptosEthereumSolana
زمان بلوکحدود ۴ ثانیهحدود ۱۲ ثانیهحدود ۰٫۴ ثانیه
نهایی شدنکمتر از ۱ ثانیهحدود ۱۲ دقیقهحدود ۰٫۴ ثانیه (احتمالی)
موتور اجراBlock-STM (parallel)EVM (sequential)Sealevel (parallel)
زبان قراردادMoveSolidityRust
سازگاری EVMخیربله (اصل EVM)خیر
مکانیزم اجماعAptosBFT (PoS)Gasper (PoS)Tower BFT + PoH
TPS نظریحدود ۱۶۰٬۰۰۰حدود ۱۵ (بدون L2)حدود ۶۵٬۰۰۰
امنیت قراردادبالا (resource-oriented)متوسط (باگ‌های رایج)متوسط (Rust)

جمع‌بندی: Aptos برای اپلیکیشن‌هایی که نیاز به امنیت بالای قرارداد (با Move) و سرعت بالا دارند مناسب است. سولانا برای سرعت خالص و اکوسیستم بزرگ‌تر. اتریوم برای غیرمتمرکزسازی و TVL بالا.

برنامه‌ی Grants بنیاد Aptos

بنیاد Aptos یک برنامه‌ی grants بزرگ برای رشد اکوسیستم دارد. این برنامه به توسعه‌دهندگان، پروژه‌ها و آموزش‌دهندگان پاداش می‌دهد.

دسته‌های Grants:

• Developer Grants: برای پروژه‌های open-source که به اکوسیستم Aptos کمک می‌کنند (ابزار، SDK، کتابخانه).
• Ecosystem Grants: برای dAppهایی که TVL یا کاربران به Aptos می‌آورند.
• Education Grants: برای آموزش، آموزش‌دهندگان و تولید محتوا.
• Move Language Grants: برای توسعه‌ی ابزارهای Move و آموزش آن.
• Hackathon Prizes: جوایز رویدادهای هکاتون.

مبالغ: grants معمولاً بین ۱۰٬۰۰۰ تا ۲۵۰٬۰۰۰ دلار هستند. پروژه‌های بزرگ می‌توانند مبالغ بالاتری دریافت کنند. این برنامه فرصت‌های خوبی برای توسعه‌دهندگان ایرانی ایجاد می‌کند — به‌ویژه کسانی که می‌خواهند Move یاد بگیرند.

نکات کاربردی برای کاربران ایرانی

Aptos برای کاربران ایرانی قابل دسترسی است. در ادامه، نکات کلیدی را مرور می‌کنیم:

۱. کیف پول Petra: Petra (petra.app) کیف پول رسمی Aptos Labs است. به‌عنوان افزونه‌ی مرورگر یا اپلیکیشن موبایل در دسترس است. ساده و امن. مراقب seed phrase باشید — راهنمای کیف پول.

۲. کیف پول‌های جایگزین: علاوه بر Petra، کیف پول‌های Martian و Pontem هم روی Aptos فعال هستند. همه کار می‌کنند، اما Petra رسمی‌تر است.

۳. خرید APT: APT در صرافی‌های بین‌المللی (Binance، OKX، Bybit، KuCoin) و صرافی‌های ایرانی لیست شده. APT را بخرید و به آدرس کیف پول Petra بفرستید (شبکه‌ی Aptos).

۴. دیفای با APT: با APT می‌توانید در Liquidswap یا PancakeSwap Aptos ترید کنید، در Amphora یا Aries وام بگیرید، یا در Thala استیبل‌کوین ضرب کنید — راهنمای دیفای.

۵. استیکینگ: برای کسب پاداش (سالانه حدود ۷٪)، APT خود را به ولیدیتورها دیلیگیت کنید. از داخل کیف پول Petra قابل انجام است — راهنمای استیکینگ.

۶. NFT روی Aptos: Topaz و BlueMove بزرگ‌ترین بازارهای NFT هستند. کارمزد پایین Aptos، آن را برای NFT جذاب می‌کند — راهنمای NFT.

۷. Aptos Name Service: می‌توانید دامنه‌ی .apt بخرید و آدرس کیف پول خود را ساده کنید (مثلاً alice.apt). مفید برای کسب‌وکارها.

۸. توسعه‌دهندگان: یادگیری Move فرصت‌های شغلی جدید ایجاد می‌کند چون توسعه‌دهندگان Move کم هستند. با grants بنیاد Aptos می‌توانید برای پروژه‌های خود финансировان بگیرید.

۹. مراقب شبکه‌ی اشتباه: هنگام انتقال APT، حتماً مطمئن شوید شبکه‌ی مقصد Aptos است (نه ERC-20 یا BEP-20). آدرس‌های Aptos با 0x شروع می‌شوند اما با اتریوم سازگار نیستند.

۱۰. مالیات و قوانین: سود از معاملات در Aptos مشمول مالیات است — راهنمای مالیات و راهنمای قوانین رمزارز در ایران.

۱۱. آموزش: با مفاهیم پایه‌ی کریپتو آشنا شوید — دایره‌المعارف را ببینید.

نکته‌ی کاربردی: شروع با Aptos

برای شروع: ۱) کیف پول Petra (petra.app) را نصب کنید. ۲) APT را از صرافی ایرانی بخرید و به آدرس کیف پول بفرستید (شبکه‌ی Aptos). ۳) به liquidswap.com بروید و توکن‌های دلخواه را swap کنید. ۴) برای کسب پاداش، در کیف پول Petra، APT خود را استیک کنید. ۵) برای توسعه‌دهندگان: به aptos.dev بروید و Move یاد بگیرید.

سوالات متداول

Aptos چیست و چه ربطی به فیسبوک (Diem/Libra) دارد؟▾

Aptos یک بلاکچین لایه ۱ با کارایی بالا است که از زبان Move (که ابتدا برای پروژه‌ی Diem/Libra فیسبوک طراحی شده بود) استفاده می‌کند. در ۲۰۲۱، پس از اینکه فیسبوک پروژه‌ی Diem را لغو کرد و دارایی‌هایش را به Silvergate فروخت، تیم Diem (به رهبری Mo Shaikh و Avery Ching) تصمیم گرفت تکنولوژی را در یک پروژه‌ی مستقل ادامه دهد. این پروژه Aptos نام گرفت. در اکتبر ۲۰۲۲، شبکه‌ی اصلی Aptos راه‌اندازی شد. بنابراین Aptos وارث معنوی Diem است — با همان زبان Move و بسیاری از ایده‌های Diem، اما بدون فیسبوک.

زبان Move چیست و چرا از Solidity امن‌تر است؟▾

Move یک زبان برنامه‌نویسی resource-oriented است که ابتدا توسط فیسبوک برای Diem طراحی شد. تفاوت کلیدی Move با Solidity در مفهوم resource است — منابع (مثل توکن‌ها) در Move به‌صورت first-class objects هستند که نمی‌توان آن‌ها را کپی کرد، duplicate کرد یا به‌طور تصادفی از بین برد. این یعنی بسیاری از باگ‌های رایج Solidity (مثل reentrancy، integer overflow، double-spending) در Move به‌صورت ساختاری غیرممکن هستند. علاوه بر این، Move از formal verification پشتیبانی می‌کند — یعنی می‌توان به‌طور ریاضی ثابت کرد که یک قرارداد خاص‌ propertyها را رعایت می‌کند. این سطح امنیت در Solidity به‌سادگی قابل دستیابی نیست. اما هزینه‌ی Move: یادگیری سخت‌تر و اکوسیستم توسعه‌دهنده کوچک‌تر.

Block-STM چیست و چرا برای Aptos مهم است؟▾

Block-STM (Software Transactional Memory) موتور اجرای موازی Aptos است. برخلاف EVM که تراکنش‌ها را به‌صورت متوالی اجرا می‌کند، Block-STM تراکنش‌ها را به‌صورت optimistically در موازی اجرا می‌کند و در صورت تداخل، دوباره اجرا می‌کند. این یعنی اگر ۱۰٬۰۰۰ تراکنش در یک بلوک باشند که ۹۰٪ آن‌ها مستقل هستند، Block-STM می‌تواند آن‌ها را همزمان روی چند هسته‌ی CPU اجرا کند و سرعت به‌شدت افزایش می‌یابد. Block-STM به Aptos اجازه می‌دهد به‌طور تئوری به ۱۶۰٬۰۰۰ TPS (تراکنش در ثانیه) برسد. تفاوت با Sui (که هم Move استفاده می‌کند): Sui از owned-object parallelism استفاده می‌کند (فقط تراکنش‌های مستقل را موازی می‌کند)، در حالی که Block-STM همه را optimistically موازی می‌کند و در صورت تداخل retry می‌کند.

تفاوت Aptos و Sui چیست؟▾

هر دو بلاکچین از زبان Move استفاده می‌کنند، اما تفاوت‌های مهم دارند: ۱) مدل اجرا: Aptos از Block-STM (اجرای موازی optimistic) استفاده می‌کند، در حالی که Sui از owned-object parallelism (فقط تراکنش‌های مستقل را موازی) استفاده می‌کند. ۲) مدل Move: Aptos از Move به‌صورت استاندارد استفاده می‌کند، Sui نسخه‌ی تغییریافته‌ای به‌نام Sui Move دارد. ۳) توکنومیکس: APT (Aptos) و SUI (Sui) هر دو عرضه‌ی محدود دارند، اما ساختار توزیع متفاوت. ۴) تیم: Aptos توسط ex-Diem تیم (Mo Shaikh، Avery Ching) تأسیس شد، Sui توسط Mysten Labs (هم ex-Diem). هر دو در ۲۰۲۲ راه‌اندازی شدند. در عمل، Aptos TVL کمی بالاتر دارد.

آیا کاربران ایرانی می‌توانند از Aptos استفاده کنند؟▾

بله، Aptos برای کاربران ایرانی قابل دسترسی است. خود شبکه‌ی Aptos تحریم رسمی علیه ایرانیان ندارد. برای شروع: ۱) کیف پول Petra (petra.app) را به‌عنوان افزونه‌ی مرورگر نصب کنید — کیف پول رسمی Aptos Labs. ۲) APT را از صرافی‌های ایرانی یا بین‌المللی (Binance، OKX، Bybit) بخرید و به آدرس کیف پول بفرستید (شبکه‌ی Aptos). ۳) می‌توانید در Liquidswap یا PancakeSwap Aptos ترید کنید، در Amphora یا Aries وام بگیرید، یا در Topaz و BlueMove به NFT بپردازید. مراقب قوانین مالیاتی ایران، ریسک‌های دیفای و کلاهبرداری‌های NFT باشید. برای توسعه‌دهندگان، یادگیری Move فرصت‌های شغلی جدید ایجاد می‌کند چون توسعه‌دهندگان Move کم هستند.

جمع‌بندی

Aptos یک بلاکچین لایه ۱ با کارایی بالا است که از زبان Move (که ابتدا برای Diem فیسبوک طراحی شد) استفاده می‌کند. در ۲۰۲۲ توسط Mo Shaikh و Avery Ching (هر دو ex-Diem) تأسیس شد. با AptosBFT (نهایی شدن کمتر از ۱ ثانیه) و Block-STM (اجرای موازی، ۱۶۰ هزار TPS نظری)، Aptos سعی می‌کند هم سرعت بالا و هم امنیت قرارداد را ارائه دهد.

زبان Move با resource-oriented‌بودن، بسیاری از باگ‌های رایج Solidity (reentrancy، integer overflow، double-spending) را به‌صورت ساختاری غیرممکن می‌کند. این یک تفاوت اساسی با Solidity است. اما هزینه‌ی Move: یادگیری سخت‌تر و اکوسیستم توسعه‌دهنده کوچک‌تر.

اکوسیستم Aptos شامل dAppهای Liquidswap (DEX)، PancakeSwap Aptos، Amphora و Aries (وام‌دهی)، Thala (استیبل‌کوین)، Topaz و BlueMove (NFT) و Aptos Name Service است. اگرچه TVL آن از رقبای اصلی کمتر است، اما با grants بنیاد Aptos در حال رشد است. برای کاربران ایرانی، Aptos با کارمزد پایین، کیف پول ساده‌ی Petra و فرصت‌های توسعه‌ی Move، یک گزینه‌ی جذاب است. برای ادامه‌ی مسیر، راهنمای دیفای، راهنمای قرارداد هوشمند، راهنمای مکانیزم‌های اجماع، راهنمای استیکینگ و دایره‌المعارف را ببینید.