آربی‌کوین
راهنمای دیفای سامر بیش از ۲۰۰۰ کلمهزمان مطالعه: ~۱۸ دقیقه

دیفای سامر (DeFi Summer 2020) چیست؟ راهنمای جامع تاریخچه دیفای

تابستان ۲۰۲۰ نقطه‌ی عطف تاریخ دیفای بود. در عرض چند ماه، TVL دیفای از ۱ میلیارد دلار به ۱۵ میلیارد دلار رسید. مفهوم yield farming اختراع شد، توکن‌های غذا مانند قارچ روییدند، و پروژه‌هایی مثل Yearn و SushiSwap متولد شدند. در این راهنما، روایت کامل دیفای سامر، پروژه‌های کلیدی، درس‌های آموخته‌شده و میراث آن را مرور می‌کنیم.

مقدمه: دیفای سامر چیست؟

دیفای سامر (DeFi Summer) به تابستان ۲۰۲۰ اشاره دارد — دوره‌ی کوتاه اما انفجاری که در آن بازار دیفای (Decentralized Finance) از یک حوزه‌ی نوپا به یک صنعت بزرگ تبدیل شد. در عرض چند ماه، ارزش کل قفل‌شده (TVL — Total Value Locked) در پروتکل‌های دیفای از حدود ۱ میلیارد دلار (در ژوئن ۲۰۲۰) به بیش از ۱۵ میلیارد دلار (در نوامبر ۲۰۲۰) رسید — یعنی ۱۵ برابر رشد در کمتر از ۶ ماه.

این رشد انفجاری با اختراع مفهوم yield farming (کشاورزی بازده) آغاز شد — ایده‌ی پاداش دادن به کاربران با توکن پروتکل برای استفاده از آن. این ایده‌ی ساده، انگیزه‌ای مالی عظیم برای ورود کاربران ایجاد کرد و فلج‌کننده‌ترین چرخه‌ی رشد تاریخ دیفای را آغاز کرد.

دیفای سامر فقط یک رویداد مالی نبود — یک آزمایش اجتماعی بود. هزاران پروژه با الگوهای مختلف عرضه شد، برخی به ستاره‌های امروز تبدیل شدند (Compound، Curve، Aave) و بسیاری به‌سرعت ناپدید شدند (توکن‌های غذا). برای درک بهتر دیفای، راهنمای دیفای را ببینید.

چه چیزی دیفای سامر را آغاز کرد؟

جرقه‌ی دیفای سامر در ۱۵ ژوئن ۲۰۲۰ زده شد. در این روز، Compound Finance یکی از بزرگ‌ترین پروتکل‌های وام‌دهی دیفای، توکن COMP را معرفی کرد. این حرکت به‌ظاهر ساده، انقلابی بود.

قانون کلیدی Compound: توکن COMP به‌طور روزانه به کاربرانی که در Compound وام می‌دادند یا وام می‌گرفتند، توزیع می‌شد. هر چه کاربر بیشتر قرض بگیرد یا قرض بدهد، COMP بیشتری دریافت می‌کند.

این یعنی Compound به کاربران پول می‌داد تا از پروتکل استفاده کنند. کاربران به‌سرعت فهمیدند که می‌توانند: ۱) دارایی را در Compound قرض بدهند. ۲) در عوض، توکن COMP دریافت کنند. ۳) COMP را در بازار بفروشند — یعنی بازدهی اضافی (در کنار سود وام).

این بازدهی «اضافی» به‌سرعت به ۱۰، ۲۰ و حتی ۵۰ درصد سالانه رسید. اخبار در توییتر پخش شد و یک چرخه‌ی رشد ایجاد شد: کاربران بیشتری وارد شدند → قیمت COMP بیشتر بالا رفت → بازدهی بیشتر شد → کاربران بیشتری وارد شدند.

این الگو به‌سرعت توسط سایر پروتکل‌ها کپی شد: Balancer، Curve، Yearn، Synthetix همه توکن پاداش معرفی کردند. دیفای سامر شروع شده بود.

yield farming چیست؟

yield farming (یا «کشاورزی بازده») استراتژی است که در آن کاربران دارایی خود را در پروتکل‌های دیفای قفل می‌کنند تا بازدهی کسب کنند. این بازدهی از دو منبع می‌آید:

۱. بازدهی پایه: سود وام (در Compound، Aave)، کارمزد تراکنش‌ها (در Uniswap، Curve)، یا سود استراتژی (در Yearn).

۲. توکن پاداش: پروتکل به کاربرانی که دارایی قفل می‌کنند، توکن جدید خود (مثل COMP، CRV، BAL) می‌دهد. این توکن‌ها معمولاً حق رأی در حاکمیت پروتکل را دارند، اما عملاً به‌عنوان دارایی مالی معامله می‌شوند.

مثال ساده: فرض کنید ۱۰۰ هزار دلار USDC دارید. در Compound، آن را قرض می‌دهید و ۵٪ سود سالانه می‌گیرید (۵٬۰۰۰ دلار). در عوض، ۲٪ پاداش COMP هم می‌گیرید (۲٬۰۰۰ دلار). کل بازدهی: ۷٪ سالانه. اما در دیفای سامر، قیمت COMP به‌سرعت بالا می‌رفت، بنابراین بازدهی واقعی می‌توانست ۵۰٪ یا ۱۰۰٪ باشد.

ریسک‌ها: ۱) باگ قرارداد هوشمند — راهنمای قرارداد هوشمند را ببینید. ۲) impermanent loss در صرافی‌های DEX. ۳) سقوط قیمت توکن پاداش. ۴) سقوط ارزش استیبل‌کوین (در صورت استفاده از استیبل‌کوین غیرمتمرکز).

انفجار دیفای سامر

پس از موفقیت Compound، انفجار واقعی آغاز شد. در عرض چند هفته، پروتکل‌های جدید با الگوی yield farming عرضه شدند. روایت این انفجار:

• ژوئن ۲۰۲۰: Compound توکن COMP را معرفی کرد. TVL Compound از ۱۰۰ میلیون دلار به ۶۰۰ میلیون دلار در یک هفته رسید.
• ژوئیه ۲۰۲۰: Balancer توکن BAL را معرفی کرد. Yearn Finance توکن YFI را با fair launch عرضه کرد. YFI از ۰ به ۵٬۰۰۰ دلار رسید.
• اوت ۲۰۲۰: Curve توکن CRV را معرفی کرد. Mithril Cash، YAM و توکن‌های غذایی متعدد عرضه شدند. YFI به ۴۰٬۰۰۰ دلار رسید.
• سپتامبر ۲۰۲۰: SushiSwap با vampire attack روی Uniswap عرضه شد. در ۱۷ سپتامبر، Uniswap به‌طور ناگهانی ۴۰۰ UNI به هر کاربر قدیمی ایردراپ کرد.
• اکتبر تا نوامبر ۲۰۲۰: TVL به ۱۵ میلیارد دلار رسید. کارمزد گس اتریوم به رکورد تاریقی رسید (بیش از ۵۰۰ Gwei).

این دوره کمتر از ۵ ماه طول کشید، اما صنعت دیفای را برای همیشه تغییر داد. برای درک بهتر AMMها، راهنمای AMM را ببینید.

پروژه‌های کلیدی دیفای سامر

پروژه‌های زیر در دیفای سامر نقش کلیدی داشتند:

Compound Finance
COMPوام‌دهی

خالق yield farming. در ژوئن ۲۰۲۰ توکن COMP را معرفی کرد و به کاربرانی که وام می‌دادند یا می‌گرفتند، COMP پاداش داد. این حرکت، دیفای سامر را آغاز کرد.

Curve Finance
CRVصرافی استیبل‌کوین

صرافی غیرمتمرکز بهینه‌شده برای استیبل‌کوین‌ها. با کارمزد بسیار پایین و ریسک کم impermanent loss، محبوب شد. توکن CRV در اوت ۲۰۲۰ معرفی شد.

Yearn Finance
YFIتجمیع‌کننده بازده

خالق: Andre Cronje. پروتکلی که به‌طور خودکار دارایی را بین پروتکل‌های مختلف برای بالاترین بازده جابه‌جا می‌کرد. YFI با fair launch عرضه شد و از ۰ به ۴۰٬۰۰۰ دلار در ۲ ماه رسید.

Balancer
BALصندوق نقدشونده

پلتفرمی که اجازه می‌داد صندوق‌های نقدشونده با نسبت‌های دلخواه (مثلاً ۸۰/۲۰ به‌جای ۵۰/۵۰) ساخته شوند. توکن BAL در ژوئن ۲۰۲۰ معرفی شد.

SushiSwap
SUSHIصرافی غیرمترکز

فورک Uniswap با توکن پاداش. اولین «vampire attack» بزرگ — liquidity providers را از Uniswap به SushiSwap کشاند.

Aave
AAVEوام‌دهی

پروتکل وام‌دهی با نوآوری‌هایی مثل flash loans و نرخ بهره متغیر. در دیفای سامر، Aave به یکی از بزرگ‌ترین پروتکل‌ها تبدیل شد.

Synthetix
SNXدارایی‌های مشتق

پلتفرمی برای ساخت دارایی‌های synthetix (مثل sUSD، sBTC، sETH). یکی از اولین پروتکل‌های دیفای که با yield farming رشد کرد.

Uniswap
UNIصرافی غیرمتمرکز

بزرگترین DEX. در سپتامبر ۲۰۲۰ توکن UNI را معرفی کرد و ۴۰۰ UNI به هر کاربر قدیمی اهدا کرد — بزرگترین ایردراپ retroactive تاریخ.

این پروژه‌ها پایه‌ی اکوسیستم دیفای امروز را ساختند. برای جزئیات بیشتر، راهنمای وام‌دهی دیفای و راهنمای yield farming را ببینید.

پدیده‌ی توکن‌های غذا

یکی از عجیب‌ترین پدیده‌های دیفای سامر، ظهور «توکن‌های غذا» بود. پس از موفقیت SushiSwap (که نام غذای ژاپنی داشت)، ده‌ها پروژه با نام‌های غذا عرضه شدند — معمولاً فورک‌های ساده SushiSwap یا Uniswap با تغییر نام. این توکن‌ها معمولاً هیچ کاربرد واقعی نداشتند و فقط بر اساس هیجان معامله می‌شدند.

توکنتوضیحسرنوشت
SUSHIاولین توکن غذا. فورک Uniswap. امروزه یکی از DEXهای بزرگ است.زنده ماند
PASTAفورک SushiSwap با نام ایتالیایی.مرده
PIZZAتوکن غذا با تم پیتزا. بدون کاربرد واقعی.مرده
BAGELتوکن با نام نان بگل.مرده
KIMCHIتوکن با نام غذای کره‌ای. باگ هک شد.مرده
NACHOتوکن با نام غذای مکزیکی.مرده
TENDتوکن Tendies. پروژه‌ای نامفهوم.مرده
YAMتوکن با الگوریتم استیبل‌کوین. در عرض ۲ روز پس از عرضه، باگ آن باعث شد ۶۰۰٬۰۰۰ دلار سرمایه قفل شود. نماد طمع و شتاب‌زدگی.مرده

از بین ده‌ها توکن غذا، فقط SUSHI زنده ماند و امروز یکی از DEXهای بزرگ است. بقیه همگی به صفر رسیدند. این یک درس بزرگ بود: بدون کاربرد واقعی و تیم قوی، توکن‌ها به‌سرعت می‌میرند. برای جلوگیری از کلاهبرداری، راهنمای جلوگیری از کلاهبرداری را ببینید (البته صفحه‌ی rug-pull هم وجود دارد).

هشدار: rug pull در توکن‌های غذا

بسیاری از توکن‌های غذا rug pull بودند — توسعه‌دهنده، نقدینگی استخر را با دارایی کاربران می‌دزدید و ناپدید می‌شد. هیچ‌گاه در پروژه‌های ناشناس با تیم ناشناس سرمایه‌گذاری نکنید. هرگز بیش از آنچه می‌توانید از دست بدهید، روی پروژه‌های جدید ریسک نکنید.

رشد TVL در دیفای سامر

جدول زیر رشد TVL دیفای را از قبل از دیفای سامر تا اوج آن نشان می‌دهد:

تاریخTVLیادداشت
ژانویه ۲۰۲۰~۶۰۰ میلیون دلاردیفای هنوز نوپا بود. MakerDAO و Compound بزرگ‌ترین پروتکل‌ها.
ژوئن ۲۰۲۰~۱ میلیارد دلارCompound توکن COMP را معرفی کرد. دیفای سامر آغاز شد.
جولای ۲۰۲۰~۲٫۵ میلیارد دلارYFI از ۰ به ۵٬۰۰۰ دلار. توجه رسانه‌ها به دیفای جلب شد.
سپتامبر ۲۰۲۰~۱۰ میلیارد دلارایردراپ Uniswap. اوج دیفای سامر. کارمزد گس به رکورد رسید.
نوامبر ۲۰۲۰~۱۵ میلیارد دلاراوج اولیه. سپس زمستان جزئی و سپس رالی ۲۰۲۱.
می ۲۰۲۱~۸۰ میلیارد دلاراوج رالی اول ۲۰۲۱.
نوامبر ۲۰۲۱~۱۸۰ میلیارد دلاراوج تاریخی دیفای (تا امروز). سپس زمستان ۲۰۲۲ آغاز شد.

این رشد بی‌سابقه بود. در ۱۸ ماه، TVL از ۶۰۰ میلیون دلار به ۱۸۰ میلیارد دلار رسید — یعنی ۳۰۰ برابر رشد. سپس زمستان ۲۰۲۲ آغاز شد. برای درک بهتر چرخه بازار، راهنمای زمستان کریپتو را ببینید.

ایردراپ Uniswap: ۴۰۰ UNI برای همه

در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۰، Uniswap — بزرگترین DEX دیفای — به‌طور ناگهانی توکن UNI را معرفی کرد. این حرکت غیرمنتظره بود و هیچ نشانه‌ای قبلی وجود نداشت.

قانون ایردراپ: هر کیف پولی که تا ۱ سپتامبر ۲۰۲۰ حداقل یک تراکنش در Uniswap انجام داده بود، ۴۰۰ UNI دریافت کرد. در آن زمان، ۴۰۰ UNI حدود ۱٬۲۰۰ دلار ارزش داشت.

این ایردراپ چند ویژگی منحصر به‌فرد داشت:

• بازگشتی (Retroactive): به کاربران قدیمی پاداش داد — الگویی که تا آن زمان استفاده نشده بود.
• گسترده: بیش از ۲۵۰ هزار کیف پول پاداش گرفتند.
• سخاوتمندانه: ۴۰۰ UNI (در آن زمان ۱٬۲۰۰ دلار) برای هر کیف پول. امروز (در ۲۰۲۴)، آن ۴۰۰ UNI هزاران دلار ارزش دارد.
• غیرقابل پیش‌بینی: هیچ‌کس نمی‌دانست Uniswap توکن خواهد داشت.

این ایردراپ، الگویی برای ایردراپ‌های بعدی شد. پروژه‌های متعددی (مثل ENS، Arbitrum، Optimism، dYdX) از همین الگوی بازگشتی استفاده کردند. برای راهنمای کامل، راهنمای ایردراپ را ببینید.

حمله‌های خون‌آشام (Vampire Attacks)

یکی از مفاهیم نوآورانه‌ی دیفای سامر، «حمله‌ی خون‌آشام» (Vampire Attack) بود. در این حمله، یک پروژه جدید، کد یک پروژه موفق را کپی می‌کرد، اما با توکن پاداش سعی می‌کرد کاربران (و نقدینگی) را از پروژه اصلی به خود جذب کند.

اولین و بزرگترین vampire attack: SushiSwap روی Uniswap. SushiSwap کد Uniswap را کپی کرد، اما به liquidity providers توکن SUSHI پاداش داد. این کار باعث شد حدود ۸۰٪ نقدینگی Uniswap به SushiSwap منتقل شود. در نهایت، Uniswap با معرفی UNI پاسخ داد و نقدینگی را بازپس گرفت.

سایر vampire attacks: SUN روی JustSwap (ترون)، مینی‌فورک‌های SushiSwap (مثل KIMCHI، SakeSwap)، و چندین مورد دیگر. اکثر این حمله‌ها شکست خوردند — فقط SUSHI به‌عنوان رقیب جدی زنده ماند.

این مفهوم، درس مهمی داشت: در فضای Web3، که کد منبع‌باز است، رقابت بر اساس «کاربرد» و «جامعه» است، نه فقط کد. Uniswap با معرفی UNI نشان داد که جامعه‌ی قوی می‌تواند هر حمله‌ای را دفع کند.

تأثیر دیفای سامر بر صنعت کریپتو

دیفای سامر تأثیرات عمیقی بر صنعت کریپتو داشت:

۱. اثبات کار دیفای: قبل از دیفای سامر، بسیاری شک داشتند که آیا دیفای واقعاً کار می‌کند. بعد از آن، دیفای به‌عنوان یک بخش جدی از کریپتو پذیرفته شد.

۲. توجه رسانه‌ای و نهادی: رسانه‌های اصلی (Bloomberg، Financial Times) شروع به پوشش دیفای کردند. سرمایه‌گذاران نهادی شروع به ورود کردند.

۳. افزایش کارمزد گس اتریوم: حجم تراکنش‌ها در اتریوم به‌شدت افزایش یافت. کارمزد گس به رکورد تاریخی رسید (بیش از ۵۰۰ Gwei در زمان اوج). این نشان داد که اتریوم نیاز به L2 دارد — راهنمای کارمزد گس را ببینید.

۴. ظهور L2ها: به‌دلیل کارمزد بالای اتریوم، پروژه‌های L2 (Arbitrum، Optimism) شتاب گرفتند. بدون دیفای سامر، شاید L2ها این‌قدر زود ظاهر نمی‌شدند.

۵. شکل‌گیری الگوهای جدید: yield farming، fair launch، retroactive airdrop، vampire attack — همه در دیفای سامر متولد شدند و در سایر بخش‌های کریپتو (NFT، GameFi) هم استفاده شدند.

۶. ظهور «دیفای ۲٫۰»: پس از دیفای سامر، نسل جدیدی از پروتکل‌ها (Olympus، Tokemak، Abracadabra) ظاهر شدند که سعی کردند الگوهای جدید مالی بسازند. بسیاری از آن‌ها در زمستان ۲۰۲۲ فروپاشیدند.

درس‌های آموخته‌شده از دیفای سامر

دیفای سامر درس‌های مهمی به جامعه‌ی کریپتو داد:

۱. بازدهی پایدار نیست: بسیاری از پروژه‌های yield farming با توکن‌های پاداش کار می‌کردند. وقتی قیمت توکن سقوط می‌کرد، بازدهی هم سقوط می‌کرد و کاربران فرار می‌کردند. این چرخه به «Ponzi-nomics» معروف شد.

۲. درآمد واقعی مهم‌تر از توکن پاداش است: پروژه‌هایی که درآمد واقعی (کارمزد تراکنش‌ها) داشتند (مثل Uniswap، Curve)، زنده ماندند. پروژه‌هایی که فقط توکن پاداش داشتند، مردند.

۳. UX/UI باید ساده شود: بسیاری از کاربران به‌دلیل پیچیدگی دیفای (مدیریت gas، wallet، contract)، خارج شدند. ساده‌سازی UX، ضروری است.

۴. امنیت قرارداد هوشمند حیاتی است: چندین هک بزرگ در دیفای سامر رخ داد (مثل bZx، Harvest Finance، Pickle Finance). حسابرسی قرارداد هوشمند ضروری است.

۵. اوراکل‌ها حیاتی‌اند: برخی هک‌ها به‌دلیل مشکلات اوراکل رخ دادند (مثل manipulated price). اوراکل‌های قوی (مثل Chainlink) ضروری هستند.

۶. fair launch ارزش می‌آورد: YFI ثابت کرد که fair launch (بدون پیش‌فروش، بدون ذخیره تیم) می‌تواند ارزش بزرگی ایجاد کند. این الگو در پروژه‌های بعدی هم استفاده شد.

۷. جامعه مهم‌تر از کد است: Uniswap با جامعه‌ی قوی، vampire attack SushiSwap را دفع کرد. جامعه، سرمایه است.

دیفای پس از سامر

پس از دیفای سامر، دیفای مسیر پر فراز و نشیبی را طی کرد:

رالی ۲۰۲۱: پس از یک زمستان کوتاه در اواخر ۲۰۲۰، دیفای به رالی بزرگ ۲۰۲۱ پیوست. TVL به اوج ۱۸۰ میلیارد دلار در نوامبر ۲۰۲۱ رسید. پروژه‌های جدید (Olympus، Wonderland، Abracadabra) با الگوهای نوآورانه (اما خطرناک) ظاهر شدند.

زمستان ۲۰۲۲: با زمستان کریپتو، TVL دیفای از ۱۸۰ میلیارد دلار به حدود ۴۰ میلیارد دلار سقوط کرد. چندین هک بزرگ (Ronin، Wormhole، Curve) رخ داد. پروژه‌های «دیفای ۲٫۰» (مثل Olympus) تقریباً به صفر رسیدند.

بازیابی ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴: دیفای به رشد متعادلتر بازگشت. مفاهیم جدید ظهور کردند:

• Real Yield: پروتکل‌هایی که درآمد واقعی (کارمزد) را بین دارندگان توکن توزیع می‌کنند (به‌جای انتشار توکن جدید).
• L2 DeFi: با گسترش Arbitrum، Optimism، Base، دیفای به L2 منتقل شد — کارمزد پایین‌تر، سرعت بالاتر.
• RWA (Real World Assets): توکنیزاسیون دارایی‌های دنیای واقعی (املاک، اوراق قرضه) — راهنمای RWA را ببینید.
• LST و LSD: استیکینگ نقدشونده (Lido، Rocket Pool) به پایه‌ی دیفای جدید تبدیل شد.

امروز، دیفای بسیار پخته‌تر از دوران دیفای سامر است. پروژه‌ها روی پایداری، امنیت و درآمد واقعی تمرکز می‌کنند، نه فقط روی هیجان.

میراث دیفای سامر

دیفای سامر، با تمام مشکلاتش، میراث ماندگاری بر جای گذاشت:

۱. تثبیت دیفای به‌عنوان بخش اصلی کریپتو: قبل از دیفای سامر، دیفای به‌عنوان یک «آزمایش» دیده می‌شد. بعد از آن، دیفای به بخش جدایی‌ناپذیر کریپتو تبدیل شد.

۲. اختراع liquidity mining: الگوی توزیع توکن به کاربران (به‌جای سرمایه‌گذاران نهادی) انقلابی بود. این الگو در پروژه‌های غیر دیفای هم استفاده شد (مثل NFT، GameFi).

۳. قدرت fair launch: YFI ثابت کرد که یک پروژه می‌تواند بدون سرمایه‌گذار نهادی موفق شود. این الگو به نماد فرهنگی ضد نهادی در دیفای تبدیل شد.

۴. retroactive airdrop: ایردراپ بازگشتی Uniswap، الگویی شد که تا امروز استفاده می‌شود. این الگو، کاربران وفادار را پاداش می‌دهد.

۵. ظهور L2ها: بدون دیفای سامر، شاید L2ها این‌قدر زود ظاهر نمی‌شدند. دیفای سامر، مشکل مقیاس‌پذیری اتریوم را برجسته کرد.

۶. شکل‌گیری «کریپتو فرهنگ»: عباراتی مثل «apeing»، «yield farming»، «fair launch»، «vampire attack» همگی در دیفای سامر متولد شدند و به فرهنگ کریپتو وارد شدند.

نکات کاربردی برای کاربران ایرانی

دیفای سامر برای کاربران ایرانی هم فرصت‌هایی داشت، اما چالش‌های خاصی هم ایجاد کرد:

۱. دسترسی به دیفای: ایرانیان می‌توانند از طریق کیف پول غیرحضانتی (متامسک) و VPN به دیفای دسترسی داشته باشند. اما باید مراقب تحریم‌ها باشند — برخی پروتکل‌ها IPهای ایرانی را مسدود می‌کنند. برای راهنمای جامع، راهنمای تحلیل فاندامنتال را ببینید.

۲. فرصت‌های تاریخی: کاربران ایرانی که در دیفای سامر فعال بودند، از فرصت‌هایی مثل ایردراپ UNI بهره‌مند شدند. امروز هم ایردراپ‌های متعددی (Arbitrum، Optimism، zkSync) فرصت‌هایی ایجاد می‌کنند.

۳. ریسک کارمزد: در زمان‌های اوج، کارمزد گس اتریوم برای کاربران ایرانی (با درآمد تومانی) بسیار بالاست. استفاده از L2 (مثل Arbitrum) راه‌حل است — راهنمای کارمزد گس را ببینید.

۴. درس‌های سرمایه‌گذاری: از دیفای سامر، درس بگیرید: ۱) روی پروژه‌های با درآمد واقعی تمرکز کنید. ۲) از پروژه‌های ناشناس و توکن‌های غذا دوری کنید. ۳) هرگز بیش از ۱۰٪ پرتفوی را روی یک پروتکل ریسک نکنید. ۴) همیشه از حسابرسی شده استفاده کنید. برای راهنمای کامل، راهنمای سرمایه‌گذاری را ببینید.

۵. تحلیل بازار: برای درک زمان‌بندی ورود به دیفای، راهنمای تحلیل بازار را ببینید. در زمان‌های رشد، فرصت‌های بیشتری وجود دارد؛ در زمان‌های سقوط، ریسک بیشتر است.

۶. جایگزین‌های ساده‌تر: اگر با دیفای آشنا نیستید، از صرافی‌های ایرانی معتبر استفاده کنید. ساده‌تر، امن‌تر، و کارمزد کمتر. برای دیدن گزینه‌ها، دایره‌المعارف را ببینید.

نکته‌ی کاربردی: شروع با دیفای امروز

اگر می‌خواهید با دیفای شروع کنید، با L2 (مثل Arbitrum) شروع کنید تا کارمزد پایین باشد. با مبالغ کوچک (۱۰۰ تا ۵۰۰ دلار) شروع کنید تا با مفاهیم آشنا شوید. اول با وام‌دهی (Aave، Compound) شروع کنید — ساده‌تر و امن‌تر است. سپس با نقدینگی DEX آشنا شوید. هرگز با پولی که نیاز دارید، وارد دیفای نشوید.

سوالات متداول

دیفای سامر (DeFi Summer) چیست؟▾

دیفای سامر به تابستان ۲۰۲۰ اشاره دارد که در آن بازار دیفای (Decentralized Finance) به‌طور انفجاری رشد کرد. ارزش کل قفل‌شده (TVL) در پروتکل‌های دیفای از حدود ۱ میلیارد دلار در ژوئن ۲۰۲۰ به بیش از ۱۵ میلیارد دلار در سپتامبر ۲۰۲۰ رسید. این رشد با معرفی توکن COMP توسط Compound Finance و اختراع مفهوم yield farming آغاز شد. دیفای سامر، دیفای را از یک حوزه‌ی نوپا به یک صنعت بزرگ تبدیل کرد.

yield farming یا کشاورزی بازده چیست؟▾

yield farming استراتژی است که در آن کاربران دارایی خود را در پروتکل‌های دیفای قفل می‌کنند تا هم بازدهی (مثل کارمزد تراکنش‌ها یا سود وام) و هم توکن‌های پاداش پروتکل کسب کنند. این مفهوم اولین بار با Compound Finance و توکن COMP در ژوئن ۲۰۲۰ معرفی شد. کاربران با قرض دادن یا قرض گرفتن از Compound، توکن COMP دریافت می‌کردند. این الگو به‌سرعت توسط سایر پروتکل‌ها (Curve، Yearn، Balancer و غیره) کپی شد.

چرا توکن YFI به‌قدرتی گران شد؟▾

YFI توکن پروژه‌ی Yearn Finance بود که توسط Andre Cronje ساخته شد. YFI به‌عنوان یک «fair launch» عرضه شد — بدون پیش‌فروش، بدون ذخیره تیم، بدون استخر ماینر. تمام ۳۶٬۶۶۶ توکن به کاربرانی که در پروتکل مشارکت می‌کردند، توزیع شد. این کمبود شدید عرضه با تقاضای بالا، قیمت YFI را از ۰ دلار (در ژوئیه ۲۰۲۰) به بیش از ۴۰٬۰۰۰ دلار (در سپتامبر ۲۰۲۰) رساند — یعنی ۲ ماه، ۴۰ هزار دلار.

ایردراپ Uniswap چه بود؟▾

در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۰، Uniswap به‌طور ناگهانی توکن UNI را معرفی کرد و ۴۰۰ UNI به هر کیف پولی که تا ۱ سپتامبر ۲۰۲۰ حداقل یک تراکنش در Uniswap انجام داده بود، اهدا کرد. در آن زمان، ۴۰۰ UNI حدود ۱۲۰۰ دلار ارزش داشت. امروز (در ۲۰۲۴) آن ۴۰۰ UNI هزاران دلار ارزش دارد. این اولین ایردراپ بزرگ «بازگشتی» (retroactive) بود که کاربران قدیمی را پاداش داد و الگویی برای ایردراپ‌های بعدی شد.

دروس دیفای سامر چه بود؟▾

دروس مهم: ۱) بسیاری از پروژه‌های yield farming پایدار نبودند — توکن‌ها پس از توزیع اولیه به‌سرعت سقوط کردند. ۲) درآمد واقعی (کارمزد تراکنش‌ها) مهم‌تر از توکن پاداش است. ۳) رابط کاربری و تجربه کاربری باید ساده‌تر می‌بود — بسیاری از کاربران به‌دلیل پیچیدگی، از دیفای دور می‌شدند. ۴) امنیت قرارداد هوشمند حیاتی است — چندین هک بزرگ رخ داد. ۵) «فیر لانچ» می‌تواند ارزش بزرگی ایجاد کند (مثل YFI). این درس‌ها شکل‌دهنده‌ی دیفای مدرن هستند.

جمع‌بندی

دیفای سامر (تابستان ۲۰۲۰) نقطه‌ی عطف تاریخ دیفای بود. با اختراع yield farming توسط Compound Finance، دیفای از یک حوزه‌ی نوپا به یک صنعت بزرگ تبدیل شد. TVL در عرض چند ماه ۱۵ برابر شد، پروژه‌های کلیدی (Yearn، Curve، Aave، SushiSwap) متولد شدند، و ایردراپ Uniswap الگوی retroactive airdrop را ایجاد کرد.

اما دیفای سامر درس‌های مهم هم داشت: بسیاری از پروژه‌ها (به‌خصوص توکن‌های غذا) ناپدید شدند، ریسک قرارداد هوشمند، اوراکل و سقوط توکن پاداش برجسته شد. درس‌هایی که امروز شکل‌دهنده‌ی دیفای پخته‌تر هستند: درآمد واقعی مهم‌تر از توکن پاداش، امنیت حیاتی، جامعه ارزشمندتر از کد.

امروز، دیفای بسیار پخته‌تر از دیفای سامر است — با L2ها، Real Yield، RWA و اکوسیستم گسترده. برای ادامه‌ی مسیر، راهنمای دیفای، راهنمای yield farming، راهنمای زمستان کریپتو و دایره‌المعارف را ببینید.