مقدمه: توکنومیکس ve چیست؟
توکنومیکس ve (مخفف Vote-Escrowed) مدلی است که در آن کاربران توکنهای خود را برای مدت مشخصی قفل میکنند و در ازای آن، توکن ve دریافت میکنند. این توکن ve قابل انتقال نیست و به دارندهاش سه مزیت اصلی میدهد:
• قدرت رأی: در تصمیمگیریهای حاکمیتی پروتکل
• تقویت بازدهی: افزایش پاداش LP تا ۲٫۵ برابر
• سهم از کارمزدها: دریافت بخشی از درآمد پروتکل
ایدهی اصلی ve این است: «هرچه بلندمدتتر فکر کنی، قدرت بیشتری داری». در مدلهای سنتی توکنومیکس، ۱ توکن = ۱ رأی، حتی اگر فرد فردا توکنش را بفروشد. اما در مدل ve، قدرت رأی بستگی به مدت قفل دارد. هرچه قفل طولانیتر، رأی بیشتر. این کار، انگیزهی قوی برای تعهد بلندمدت ایجاد میکند.
مدل ve اولین بار توسط Curve Finance در ۲۰۲۰ معرفی شد و پس از آن، پروتکلهای متعددی (Balancer، Frax، Pendle، Velodrome و...) آن را کپی و توسعه دادند. امروز، ve یکی از مهمترین الگوهای توکنومیکس در دیفای است.
برای آشنایی با مفاهیم پایهی توکنومیکس، راهنمای توکنومیکس و برای آشنایی با دیفای، راهنمای دیفای را ببینید.
تاریخچه و چرا ve اختراع شد
Curve Finance در اوایل ۲۰۲۰ راهاندازی شد و بهسرعت به یکی از بزرگترین صرافیهای غیرمتمرکز برای استیبلکوینها تبدیل شد. مشکل اصلی Curve این بود: چطور میتوان نقدینگی پایدار و بلندمدت ایجاد کرد؟ اگر دارندگان توکن CRV هر زمان بتوانند توکن خود را بفروشند، نقدینگی ناپایدار خواهد بود.
راهحل Curve، معرفی veCRV بود. در این مدل، دارندگان CRV میتوانند توکن خود را از ۱ هفته تا ۴ سال قفل کنند و veCRV دریافت کنند. هرچه مدت قفل طولانیتر، veCRV بیشتری دریافت میکنند. veCRV غیرقابل انتقال است و قدرت رأی در Gaugeها (استخرهای نقدینگی که توکن CRV در آنها توزیع میشود) را به کاربر میدهد.
اهداف اصلی ve:
• همراستاسازی منافع: دارندگان بلندمدت قدرت بیشتری دارند
• کاهش عرضهی گردش: قفل توکن، فشار فروش را کاهش میدهد
• حاکمیت پایدار: تصمیمگیرندگان واقعاً به آیندهی پروژه متعهدند
• تشویق کاربران واقعی: کاربرانی که از پروتکل استفاده میکنند، پاداش بیشتری میگیرند
معرفی veCRV یک نقطهی عطف در دیفای بود و الهامبخش موجی از پروتکلهای مشابه شد. برای آشنایی با حاکمیت غیرمتمرکز، راهنمای حاکمیت و برای آشنایی با DAOها، راهنمای DAO را ببینید.
نحوهی کار ve
در مدل ve، فرآیند به این صورت است:
مرحله ۱: قفل توکن. کاربر توکن اصلی (مثلاً CRV) را روی قرارداد هوشمند قفل میکند. مدت قفل بین حداقل (مثلاً ۱ هفته) و حداکثر (مثلاً ۴ سال) قابل تنظیم است.
مرحله ۲: دریافت ve توکن. قرارداد هوشمند به نسبت مدت قفل، ve توکن (مثلاً veCRV) به کاربر میدهد. مثلاً ۱ CRV قفلشده برای ۴ سال = ۱ veCRV. ۱ CRV قفلشده برای ۱ سال = ۰٫۲۵ veCRV.
مرحله ۳: استفاده از ve توکن. کاربر میتواند از ve توکن خود برای: ۱) رأیگیری در Gaugeها، ۲) تقویت پاداش LP، ۳) دریافت سهم از کارمزدها استفاده کند.
مرحله ۴: زوال خطی. ve توکن بهصورت خطی در طول زمان کاهش مییابد. مثلاً اگر ۴ سال قفل کنید، veCRV شما از ۱ شروع میشود و در پایان ۴ سال به ۰ میرسد. بنابراین برای حفظ قدرت رأی، باید مرتباً قفل را تمدید کرد.
مرحله ۵: بازگشت توکن. وقتی قفل منقضی شد، کاربر میتواند توکن اصلی خود (CRV) را باز پس بگیرد. اما ve توکن به صفر رسیده است.
مکانیک veCRV
برای درک بهتر، فرمول و مثال veCRV را بررسی میکنیم. فرمول سادهی دریافت veCRV به این صورت است:
فرمول و مثال محاسبهی veCRV
veCRV = CRV × (lock_time / max_lock_time)
• حداکثر مدت قفل: ۴ سال (۱۴۶۰ روز)
• مثال ۱: قفل ۱۰۰ CRV برای ۴ سال → ۱۰۰ veCRV (نسبت ۱:۱)
• مثال ۲: قفل ۱۰۰ CRV برای ۱ سال → ۲۵ veCRV (نسبت ۱:۰٫۲۵)
• مثال ۳: قفل ۱۰۰ CRV برای ۱ ماه → ۲٫۰۵ veCRV
• مثال ۴: قفل ۱۰۰ CRV برای ۱ هفته → ۰٫۱۹ veCRV
• زوال خطی: اگر ۱۰۰ CRV را ۴ سال قفل کنید، veCRV شما در روز ۰ برابر ۱۰۰ است و در روز ۱۴۶۰ به ۰ میرسد. پس در روز ۷۳۰ (نیمهی راه)، veCRV شما ۵۰ است.
• تقویت بازدهی: با ۱ veCRV کافی، پاداش LP شما تا ۲٫۵ برابر افزایش مییابد. یعنی اگر ۱۰٪ APR دارید، با boost میتوانید ۲۵٪ بگیرید.
این مکانیک، انگیزهی قوی برای قفل بلندمدت ایجاد میکند. اما باید توجه داشت که veCRV قابل انتقال نیست؛ نمیتوانید آن را بفروشید یا انتقال دهید. تنها راه خروج، انتظار تا پایان مدت قفل است.
برای آشنایی با مفاهیم AMM و استخر نقدینگی، راهنمای AMM و برای آشنایی با ییلد فارمینگ، راهنمای ییلد فارمینگ را ببینید.
مزایای توکنومیکس ve
توکنومیکس ve مزایای متعددی برای پروتکلها و کاربران دارد:
۱. همراستایی بلندمدت: دارندگان توکن باید برای مدت طولانی قفل کنند تا قدرت رأی بگیرند. این کار، تصمیمهای حاکمیتی را به سمت منافع بلندمدت پروتکل سوق میدهد.
۲. کاهش عرضهی گردش: بخش بزرگی از توکنها قفل میشوند و فشار فروش کاهش مییابد. این موضوع میتواند به قیمت توکن کمک کند.
۳. تشویق کاربران واقعی: در Curve، کاربرانی که هم نقدینگی ارائه میدهند و هم veCRV دارند، پاداش بیشتری میگیرند. این کار، کاربران واقعی (نه صرفاً فارمرها) را تشویق میکند.
۴. حاکمیت پایدار: تصمیمگیرندگان واقعاً به آیندهی پروژه متعهدند و نمیتوانند با فروش زودهنگام، خروج کنند.
۵. سهم از درآمد: در بسیاری از پروتکلهای ve، دارندگان ve توکن بخشی از کارمزدهای پروتکل را دریافت میکنند. این کار، توکن را به یک دارایی تولیددرآمد واقعی تبدیل میکند.
۶. بازار رشوهها (Bribe Market): بازار رشوهها به دارندگان ve توکن اجازه میدهد با رأی دادن به استخرهای خاص، پاداش اضافی دریافت کنند. این یک منبع درآمد جدید برای دارندگان ve است.
جنگهای کرو (Curve Wars)
در ۲۰۲۱، پدیدهای به نام «جنگهای کرو» (Curve Wars) شکل گرفت. ریشهی این جنگ به این موضوع برمیگردد: دارندگان veCRV میتوانند با رأیگیری در Gaugeها، انتشار توکن CRV را به استخرهای نقدینگی خاص هدایت کنند. استخری که رأی بیشتری بگیرد، پاداش CRV بیشتری به ارائهدهندگان نقدینگی میدهد و در نتیجه، نقدینگی بیشتری جذب میکند.
پروتکلهای دیفای که به نقدینگی نیاز داشتند (مثل استیبلکوینها، استخرهای زنجیرهای و...) متوجه شدند که اگر بتوانند رأی veCRV را کنترل کنند، میتوانند نقدینگی ارزان برای خود جذب کنند. این موضوع باعث شد پروتکلها شروع به انباشت veCRV کنند.
اما انباشت مستقیم veCRV هزینهمند بود (قفل ۴ ساله). اینجا بود که Convex Finance وارد عمل شد و بازی را تغییر داد.
Convex به کاربران اجازه داد CRV خود را از طریق Convex قفل کنند و در عوض cvxCRV (توکن قابل معامله) دریافت کنند. Convex تمام CRV دریافتی را بهصورت ۴ ساله قفل میکرد و بزرگترین دارندهی veCRV شد. در نتیجه، کنترل جنگهای کرو به Convex رسید.
سپس پروتکلهای دیگر شروع به پرداخت رشوه (Bribe) به دارندگان vlCVX (توکن قفلشدهی CVX) کردند تا برای استخرهایشان رأی بدهند. این موضوع، یک «اقتصاد رشوه» در دیفای ایجاد کرد. برای آشنایی با روانشناسی بازار، راهنمای روانشناسی کریپتو را ببینید.
نکتهی مفهومی: زنجیرهی کنترل در جنگهای کرو
جنگهای کرو زنجیرهای از کنترل ایجاد کرد: دارندگان CVX → vlCVX (قفل CVX) → رأی در Convex → رأی veCRV در Curve → کنترل انتشار CRV → جذب نقدینگی. در نتیجه، هر کس که CVX را کنترل کند، عملاً Curve را کنترل میکند. این موضوع، ارزش CVX را بهشدت بالا برد.
Convex Finance: تغییردهندهی بازی
Convex Finance در می ۲۰۲۱ راهاندازی شد و به یکی از مهمترین پروتکلهای دیفای تبدیل شد. ایدهی اصلی Convex: تجمیع veCRV. بهجای اینکه هر کاربر جداگانه CRV خود را قفل کند، Convex تمام CRVها را جمعآوری میکند و بهصورت ۴ ساله قفل میکند.
توکنهای کلیدی Convex:
• cvxCRV: توکن قابل معاملهای که وقتی CRV را از طریق Convex قفل میکنید، دریافت میکنید. cvxCRV کارمزدهای Curve و پاداشهای اضافی میگیرد.
• CVX: توکن حاکمیتی Convex. برای رأیگیری در Curve باید CVX را قفل کنید و vlCVX دریافت کنید.
• vlCVX: توکن قفلشدهی ۱۶ هفتهای که قدرت رأی در Convex (و در نتیجه Curve) را میدهد.
مدل کسب درآمد Convex:
• کارمزد ۱۰٪ از پاداش CRV کاربران
• کارمزد ۱۶٪ از کارمزد تجاری Curve
• کارمزد ۲٫۵٪ از بازدهی استیکشدهی cvxCRV
Convex بهسرعت به بزرگترین دارندهی veCRV تبدیل شد (بیش از ۵۰٪ از کل veCRV). این موضوع، قدرت رأی عظیمی به Convex داد و در نتیجه، ارزش CVX بهشدت بالا رفت. برای آشنایی با استیکینگ مایع، راهنمای استیکینگ مایع را ببینید.
بازار رشوهها (Bribes)
با ظهور Convex و کنترل آن بر جنگهای کرو، یک پدیدهی جدید شکل گرفت: بازار رشوهها. پروتکلهایی که میخواستند نقدینگی جذب کنند، شروع به پرداخت رشوه به دارندگان vlCVX کردند تا برای استخرهایشان رأی بدهند.
نحوهی کار:
۱. پروتکل X میخواهد نقدینگی برای استخر خودش جذب کند.
۲. پروتکل X مقداری توکن (مثلاً ۱۰٬۰۰۰ دلار AAA) بهعنوان رشوه در بازار رشوهها قرار میدهد.
۳. دارندگان vlCVX با رأی دادن به استخر پروتکل X، سهمی از این رشوه میگیرند.
۴. رأیدهندگان، رشوه را به نسبت رأی خود دریافت میکنند.
پلتفرمهای بازار رشوه:
• Votium: یکی از اولین و بزرگترین بازارهای رشوه. دارندگان vlCVX میتوانند در آن شرکت کنند.
• Hidden Hand: بازار رشوهی غیرمتمرکز که از چند پروتکل (شامل Balancer، Aura، Frax) پشتیبانی میکند.
• llamaAirforce: یک جامعهی رأیدهی که پاداش رشوه را بین اعضا توزیع میکند.
بازار رشوهها به دارندگان ve توکن یک منبع درآمد جدید میدهد. گاهی بازدهی رشوه میتواند ۲۰ تا ۵۰ درصد سالانه باشد. اما این بازدهی متغیر است و به فعالیت بازار بستگی دارد.
هشدار: اعوجاج اقتصاد رشوه
برخی منتقدان معتقدند اقتصاد رشوه، دیفای را از هدف اصلیاش دور کرده است. بهجای اینکه نقدینگی بر اساس کیفیت پروتکل توزیع شود، بر اساس میزان رشوه پرداختی توزیع میشود. این موضوع میتواند به پروتکلهای بیکیفیت اما پرداختکنندهی رشوه، نقدینگی بدهد و پروتکلهای خوب اما فقیر را ضعیف کند.
گسترش مدل ve
پس از موفقیت Curve، پروتکلهای متعددی مدل ve را کپی و توسعه دادند. در ادامه، مهمترین آنها را معرفی میکنیم:
نخستین پروتکل با مدل ve. قفل CRV به شما veCRV میدهد که برای رأیگیری در Gaugeها و تقویت بازدهی LP استفاده میشود.
Convex روی Curve قرار گرفت و با جمعآوری veCRV، به بزرگترین دارنده تبدیل شد. قفل CVX به شما vlCVX میدهد که برای رأیگیری در Curve و سایر پروتکلها استفاده میشود.
بالنسر مدل ve خود را با قفل B-80BAL-20WETH معرفی کرد. veBAL برای رأیگیری در انتشار BAL و تقویت پاداش استفاده میشود.
فرکس مدل veFXS را برای حاکمیت و تقویت پاداشهای استیک معرفی کرد. veFXS در اکوسیستم فرکس (شامل فراکس استیبلکوین و frxETH) استفاده میشود.
پندل مدل vePENDLE را برای تقویت بازدهی و حاکمیت معرفی کرد. دارندگان vePENDLE میتوانند کارمزدهای پروتکل را دریافت کنند.
ولودروم روی اپتیمیزم، مدل veVELO را با قفل کوتاهتر معرفی کرد. این پروتکل الهامبخش بسیاری از پروژههای مشابه روی لایهی ۲ شد.
این پروتکلها نشان میدهند که مدل ve، یک الگوی پایدار و قابل تعمیم در دیفای است. هر کدام تغییرات کوچکی در مدل اصلی Curve دادهاند (مثلاً مدت قفل کوتاهتر در Velodrome یا قفل توکن نقدینگی در Balancer) اما ایدهی اصلی ثابت است. برای آشنایی با استیبلکوینها، راهنمای استیبلکوینها را ببینید.
نقدها و ریسکهای توکنومیکس ve
با وجود مزایا، توکنومیکس ve نقدهای جدی هم دارد:
۱. پیچیدگی: مدل ve برای کاربران تازهکار گیجکننده است. مفاهیمی مثل Gauge، Boost، Bribes و Decay نیاز به آموزش دارد.
۲. سلطه نهنگها: دارندگان بزرگ توکن میتوانند با قفل حجم زیادی، قدرت رأی عظیمی کسب کنند. این موضوع، غیرمتمرکزسازی حاکمیت را محدود میکند.
۳. اعوجاج اقتصاد رشوه: همانطور که اشاره شد، بازار رشوهها میتواند دیفای را به سمت پروتکلهای پرداختکننده سوق دهد، نه پروتکلهای باکیفیت.
۴. ریسک قفل: کاربر در طول قفل نمیتواند توکن خود را بفروشد. اگر قیمت سقوط کند، ضرر او چند برابر میشود.
۵. تمرکز پروتکلهای تجمیعی: پروتکلهایی مثل Convex که veCRV را تجمیع میکنند، میتوانند کنترل پروتکل پایه را بهدست بگیرند. این موضوع، یک نقطهی تمرکز ایجاد میکند.
۶. نقدشوندگی پایین: چون بخش بزرگی از توکنها قفل است، نقدشوندگی بازار کاهش مییابد و نوسانات قیمت میتواند شدیدتر باشد.
برای مدیریت این ریسکها، راهنمای مدیریت ریسک و برای آشنایی با قراردادهای هوشمند، راهنمای قرارداد هوشمند را ببینید.
نحوهی مشارکت در توکنومیکس ve
برای مشارکت در توکنومیکس ve، چند مسیر وجود دارد:
مسیر ۱: قفل مستقیم روی Curve
۱. خرید CRV از یک صرافی
۲. مراجعه به Curve.fi و بخش Boost
۳. قفل CRV برای مدت ۱ هفته تا ۴ سال
۴. دریافت veCRV
۵. رأیگیری در Gaugeها یا تقویت پاداش LP
مسیر ۲: شرکت از طریق Convex
۱. خرید CRV
۲. قفل CRV روی Convex و دریافت cvxCRV (قابل معامله)
۳. یا خرید CVX و قفل آن برای ۱۶ هفته → vlCVX
۴. شرکت در بازار رشوهها (Votium، Hidden Hand) و کسب پاداش
مسیر ۳: ارائهی نقدینگی + قفل
۱. ارائهی نقدینگی در استخر Curve
۲. قفل CRV برای دریافت veCRV
۳. تقویت پاداش LP تا ۲٫۵ برابر
برای سرمایهگذاری در پروژههای ve، راهنمای سرمایهگذاری را ببینید.
نکات کاربردی برای کاربران ایرانی
کاربران ایرانی میتوانند در پروتکلهای ve شرکت کنند اما باید به نکات زیر توجه کنند:
۱. دسترسی به Curve و Convex: این پروتکلها IPهای ایران را مسدود نمیکنند اما کیف پول غیرحضانتی (مثل متامسک) و VPN لازم است — راهنمای کیف پول.
۲. کارمزد گس: فعالیت روی Curve و Convex به کارمزد گس اتریوم نیاز دارد. برای کاهش کارمزد، از لایهی ۲ (Arbitrum، Optimism) استفاده کنید.
۳. ریسک قفل بلندمدت: قفل ۴ ساله توکن، ریسک بالایی دارد. اگر قیمت CRV در طول قفل سقوط کند، ضرر شما بزرگ خواهد بود. فقط بخش کوچکی از پرتفوی را قفل کنید.
۴. آشنایی با مفاهیم: قبل از مشارکت، حتماً با مفاهیم Gauge، Boost و Bribes آشنا شوید. دایرهالمعارف را مطالعه کنید.
۵. ریسک تحریم: اگرچه خود Curve و Convex در حال حاضر تحریمهای مشخصی علیه کاربران ایرانی اعمال نمیکنند، اما پروتکلهای جلوگیری از تحریم ممکن است در آینده فعال شوند. ریسک را در نظر بگیرید.
۶. روانشناسی قفل: قفل بلندمدت به نظم ذهنی نیاز دارد. اگر هنگام سقوط بازار دچار فشار روانی میشوید، قفل ve برای شما مناسب نیست — راهنمای روانشناسی.
نکتهی کاربردی: شروع با ve
اگر تازه با ve آشنا میشوید، با قفل کوتاه (مثلاً ۱ ماه) شروع کنید تا مکانیک را درک کنید. سپس با تجربه، مدت قفل را افزایش دهید. همچنین، شرکت از طریق Convex (با cvxCRV) به شما انعطاف بیشتری میدهد زیرا cvxCRV قابل معامله است. هیچوقت بیش از ۱۰ تا ۱۵ درصد پرتفوی خود را در قفل ۴ ساله قرار ندهید.
سوالات متداول
توکنومیکس ve (Vote-Escrowed) چیست؟▾
توکنومیکس ve مدلی است که در آن کاربران توکنهای خود را برای مدت مشخصی (مثلاً ۱ هفته تا ۴ سال) قفل میکنند و در ازای آن، توکن ve (Vote-Escrowed) دریافت میکنند. این توکن ve قابل انتقال نیست و قدرت رأی و تقویت بازدهی (Boost) به کاربر میدهد. هرچه مدت قفل طولانیتر باشد، توکن ve بیشتری دریافت میکنید. این مدل اولین بار توسط Curve Finance در ۲۰۲۰ معرفی شد تا دارندگان بلندمدت توکن را پاداش دهد و حاکمیت شبکه را با منافع واقعی همراستا کند.
جنگهای کرو (Curve Wars) چیست؟▾
جنگهای کرو به رقابت پروتکلهای دیفای برای کنترل انتشار توکن CRV از طریق انباشت veCRV گفته میشود. چون دارندگان veCRV میتوانند با رأیگیری در Gaugeها، انتشار توکن CRV را به استخرهای نقدینگی خاص هدایت کنند، پروتکلها تلاش میکردند بیشترین veCRV را جمع کنند. Convex Finance با معرفی cvxCRV توانست بزرگترین دارندهی veCRV شود و سایر پروتکلها بهجای جمعآوری مستقیم veCRV، شروع به پرداخت رشوه (Bribe) به دارندگان vlCVX کردند تا برای استخرهایشان رأی بدهند.
تفاوت CRV، veCRV و cvxCRV چیست؟▾
CRV توکن عادی و قابل معاملهی Curve Finance است. veCRV توکن غیرقابل انتقالی است که با قفل CRV بین ۱ هفته تا ۴ سال روی Curve به دست میآید و قدرت رأی و تقویت بازدهی میدهد. cvxCRV اما توکنی روی Convex است که وقتی CRX را از طریق Convex قفل میکنید، دریافت میکنید. cvxCRV قابل معامله است و از طریق آن میتوانید بدون قفل مستقیم، از مزایای veCRV بهرهمند شوید و در عوض، بخشی از پاداش به Convex میرسد. این توکن اساس جنگهای کرو بود.
بازدهی تقویتشده (Boosted LP) در Curve چگونه کار میکند؟▾
در Curve، اگر شما هم نقدینگی ارائه دهید و هم veCRV داشته باشید، پاداش CRV شما تا ۲٫۵ برابر افزایش مییابد. مثلاً اگر بدون veCRV، ۱۰٪ APR دریافت میکنید، با veCRV کافی میتوانید تا ۲۵٪ APR بگیرید. میزان تقویت بستگی به نسبت veCRV شما به کل veCRV و سهم شما از استخر دارد. این کار، انگیزهی بزرگی برای قفل بلندمدت CRV ایجاد میکند و یکی از مهمترین مکانیکهای توکنومیکس ve است.
ریسکهای قفل توکن در مدل ve چیست؟▾
بزرگترین ریسک قفل ve این است که نمیتوانید توکن را زودتر از موعد باز کنید. اگر قیمت توکن در طول قفل سقوط کند، ضرر شما چندبرابر میشود زیرا هم ارزش توکن افت کرده و هم نقدشده نمیشود. علاوه بر این، ریسک هک قرارداد هوشمند، تغییر قوانین حاکمیت و فرصتسوزی سرمایه وجود دارد. به همین دلیل، توصیه میشود تنها بخش کوچکی از پرتفوی (۵ تا ۱۵ درصد) را در قفل ve قرار دهید و فقط روی پروژههایی قفل کنید که به آیندهی آنها اطمینان بالایی دارید.
جمعبندی
توکنومیکس ve (Vote-Escrowed) یکی از مهمترین نوآوریهای دیفای در سالهای اخیر است که توسط Curve Finance در ۲۰۲۰ معرفی شد. در این مدل، دارندگان توکن با قفل توکن خود برای مدت مشخصی، ve توکن دریافت میکنند که قدرت رأی، تقویت بازدهی و سهم از کارمزدها را میدهد. هرچه مدت قفل طولانیتر، ve توکن بیشتر.
جنگهای کرو نشان داد که این مدل چقدر قدرتمند است. پروتکلهای متعددی (Balancer، Frax، Pendle، Velodrome) مدل ve را کپی و توسعه دادند. اما این مدل با ریسکهایی مثل قفل بلندمدت، سلطه نهنگها و اعوجاج اقتصاد رشوه همراه است.
برای کاربران ایرانی، مشارکت در پروتکلهای ve میتواند جذاب باشد اما نیاز به احتیاط، آموزش و مدیریت ریسک دارد. برای ادامهی مسیر، راهنمای توکنومیکس، راهنمای دیفای، راهنمای AMM و دایرهالمعارف را ببینید.