ارتقای دنکون چیست؟
دنکون (Dencun) نام بزرگترین ارتقای شبکهی اتریوم پس از گذر به مکانیزم اثبات سهام (Proof of Stake) است. این ارتقا که نام آن از ترکیب دو شهر دنور (Dencun به معنی Deneb + Cancun) گرفته شده، شامل چند پیشنهاد بهبود اتریوم (EIP) مهم است که هدف اصلی آنها کاهش کارمزد و افزایش کارایی شبکههای لیر ۲ است. اجرای این ارتقا در بلوک مشخصی بهصورت هماهنگشده در سراسر شبکه انجام شد و بدون وقفهی قابل توجه، شبکه به حالت جدید رفت.
مهمترین بخش ارتقای دنکون، EIP-4844 است که مکانیزمی به نام «Proto-Danksharding» را معرفی میکند. این مکانیزم نوعی ساختار دادهی جدید به نام «Blobs» (Binary Large Objects) را به اتریوم اضافه میکند که برای ذخیرهی موقت دادههای لیر ۲ استفاده میشود. این دادهها پس از مدت کوتاهی (حدود ۱۸ روز) از شبکه حذف میشوند، که باعث میشود هزینهی ذخیرهسازی آنها بسیار کمتر از دادههای معمولی اتریوم باشد.
چرا لیر ۲ نیاز به این ارتقا داشت؟
شبکههای لیر ۲ مثل Arbitrum، Optimism، Base و zkSync تراکنشها را خارج از زنجیرهی اصلی اتریوم پردازش میکنند و سپس نتیجه را بهصورت فشرده به اتریوم اصلی (لیر ۱) میفرستند. این کار باعث میشود کارمزد تراکنشها روی لیر ۲ بسیار پایینتر از لیر ۱ باشد. اما تا پیش از دنکون، این دادههای فشرده بهصورت تراکنشهای معمولی در اتریوم ذخیره میشدند و هزینهی قابل توجهی داشتند.
با معرفی Blobs، شبکههای لیر ۲ میتوانند دادههای خود را بهجای ذخیرهسازی دائمی، بهصورت موقت در اتریوم ذخیره کنند. این موضوع هزینهی ذخیرهسازی را بهشدت کاهش میدهد و در نتیجه، کارمزد تراکنشها روی لیر ۲ به چند ده برابر کاهش یافته است. برای کاربران، این یعنی انجام تراکنشها روی شبکههای لیر ۲ اکنون تنها چند سنت هزینه دارد، در حالی که قبلاً دهها سنت بود.
تاثیر بر کاربران ایرانی
برای کاربران ایرانی، کاهش کارمزد لیر ۲ فرصتهای جدیدی ایجاد میکند. بسیاری از کاربران ایرانی برای کاهش کارمزد، از شبکههای لیر ۲ برای انتقال ارز و انجام معاملات دیفای استفاده میکنند. با کاهش کارمزد، استفادهی روزمره از این شبکهها قابلتوجهتر میشود.
برای مثال، انتقال تتر (USDT) روی شبکهی Arbitrum یا Optimism که قبلاً چند ده هزار تومان هزینه داشت، اکنون فقط چند هزار تومان هزینه دارد. این موضوع بهویژه برای کاربرانی که حجم بالایی از تراکنش دارند، صرفهجویی قابل توجه ایجاد میکند.
همچنین، کاهش کارمزد میتواند باعث رشد بیشتر دیفای (DeFi) شود. پروتکلهای وامدهی، صرافیهای غیرمرکزی و پلتفرمهای کشت سود اکنون برای کاربران خرد هم قابل دسترس هستند. این موضوع میتواند باعث رشد کل اکوسیستم اتریوم و افزایش ارزش آن در بلندمدت شود.
چالشها و محدودیتها
با وجود مزایای فراوان، ارتقای دنکون چالشهایی هم دارد. نخست، ظرفیت Blobs در حال حاضر محدود است. اگر تقاضا برای استفاده از Blobs افزایش یابد، قیمت آنها (که به Blob fee گفته میشود) میتواند بالا برود و کارمزد لیر ۲ افزایش یابد. این موضوع در زمانهای اوج فعالیت بازار ممکن است رخ دهد.
دوم، شبکههای لیر ۲ باید زیرساخت خود را برای استفاده از Blobs بهروزرسانی کنند. همهی شبکههای لیر ۲ بلافاصله از این امکان استفاده نکردند و برخی هنوز در حال تطبیق هستند. کاربران باید بررسی کنند که آیا شبکهی لیر ۲ مورد استفاده از این امکان پشتیبانی میکند یا خیر.
سوم، تمرکز در اکوسیستم لیر ۲ میتواند افزایش یابد. شبکههای لیر ۲ بزرگتر مثل Arbitrum و Optimism بیشتر از Blobs استفاده میکنند و این میتواند باعث تمرکز فعالیت در چند شبکهی محدود شود. توسعهدهندگان اتریوم در حال کار روی راهحلهای بلندمدتتر مثل Danksharding کامل هستند که این مشکل را برطرف کند.
آیندهی اتریوم
ارتقای دنکون تنها یک گام در نقشهی راه بلندمدت اتریوم است. در آینده، ارتقاهای دیگری مثل Pectra (که ترکیب Electra و Prague است) در دست اجرا است که به بهبود تجربهی کاربری و امنیت شبکه کمک میکند. هدف نهایی اتریوم، ایجاد شبکهای مقیاسپذیر، امن و غیرمتمرکز است که بتواند میلیونها تراکنش در ثانیه را پردازش کند.
برای کاربران ایرانی، پایش این ارتقاها مهم است زیرا مستقیماً بر هزینهها و تجربهی استفاده از اتریوم تاثیر میگذارند. همچنین، با کاهش کارمزد لیر ۲، فرصتهای آربیتراژ بین شبکههای مختلف و صرافیها افزایش مییابد که میتواند برای معاملهگران حرفهای جذاب باشد. توصیه میشود کاربران با شبکههای لیر ۲ آشنا شوند و از مزایای آنها بهرهمند شوند.